Credit Manager Magazine 12/2022

35 www.creditmanagermagazine.pl GRUDZIEŃ / DECEMBER 2022 PRAWO Zatory płatnicze jako czyn nieuczciwej konkurencji Odraczanie terminów płatności często skutkuje nagromadzeniem się zadłużeń w konkretnym przedsiębiorstwie. To z kolei może wpłynąć na powstanie zatorów płatniczych. Zatory płatnicze Zjawisko zdefiniowane jako zatory płatnicze uwidacznia się w polskiej gospodarce od po- czątku XXI w., szczególnie od tzw. pierwsze- go kryzysu budowlanego z lat 2001-2002. Jako pojęcie prawne istnieje od początku lat dwudziestych XXI wieku. Jego szczególnie negatywny wydźwięk przejawia się w mo- mencie powstania efektu domina czy kuli śnieżnej. Ma to miejsce, kiedy przedsiębiorca przez długi czas nie otrzymuje należności od kontrahenta za dostarczone przez siebie to- wary lub wykonane usługi, na skutek czego nie jest w stanie wywiązać się ze zobowiązań wobec swoich wierzycieli. Ci z kolei, oczeku- jąc na płatność, również nie mogą regulować własnych zobowiązań. Wszystko to ma swoje niekorzystne przełożenie na dalsze podmioty stosunków gospodarczych wpływając na całe otoczenie biznesowe. Według danych Europejskiego Raportu Płat- ności 2021, 47 proc. polskich przedsiębiorców przyznaje, że zgadza się na dłuższe terminy płatności, niż te z którymi czują się kom- fortowo, by nie popsuć sobie relacji z klien- tem. 40 proc. wybrało takie rozwiązanie, by uniknąć bankructwa. Konsumenci lub inne podmioty płacące po terminie są problemem już dla 77 proc. biznesów w naszym kraju. Powyższe w dużej mierze wynika z naduży- wania swobody zawierania umów na nieko- rzyść wierzyciela, zwłaszcza mikro, małych i średnich przedsiębiorców przez dużych przedsiębiorców. Ta silniejsza pozycja nego- cjacyjna przejawia się w momencie zagwa- rantowania sobie przez dużego przedsię- biorcę korzystniejszych postanowień w umo- wach, w szczególności terminu spłaty zobo- wiązań. Choć problem forsowania dłuższych terminów płatności niż przewidziane usta- wowo 30 i 60 dni nie w każdym wypadku musi być wynikiem eksploatacji słabszej po- zycji mniejszego przedsiębiorcy za konieczne Karolina Kopiszka Aplikant radcowski w Kancelarii Grzybkowski Guzek i Partnerzy Marcin Szwanenfeld Radca prawny, partner w Kancelarii Grzybkowski Guzek i Partnerzy uznano wprowadzenie regulacji wzmacniają- cych pozycję potencjalnych wierzycieli w sy- tuacji, gdy wydłużone terminy nie mają uza- sadnienia, nawet jeżeli wierzyciel godzi się, z różnych względów, np. ekonomicznych, na zawarcie niekorzystnej dla siebie umowy. Przeciwdziałanie nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych W ustawie z 8 marca 2013 roku o przeciw- działaniu nadmiernym opóźnieniom w trans- akcjach handlowych (dalej NadmOpTran- sHandlU), znanej wcześniej pod nazwą o ter- minach zapłaty w transakcjach handlowych, przewidziano pierwotnie dla wierzyciela mo- żliwość domagania się ochrony tzw. pry- watnoprawnej, to jest służącej ochronie jego indywidualnego interesu. W związku z tym przysługiwało mu uprawnienie do wytocze- nia powództwa o zapłatę po upływie usta- wowego terminu zapłaty, niezależnie od ter- minu ustalonego w umowie, w którym mógł domagać się należności wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od trzy- dziestego do sześćdziesiątego dnia od dnia spełnienia świadczenia i wystawienia rachun- ku oraz dalszych odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych do dnia zapłaty. Przywołana ustawa stanowiła wdrożenie do prawa polskiego dyrektywy 2011/7/UE i mia- ła na celu skrócenie terminów zapłaty oraz zwiększenie dyscypliny płatniczej w obrocie gospodarczym. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 28 listopada 2007 r. (sygn. V CSK 276/07), rozwiązania przyjęte w usta- wie miały na celu przyznanie ochrony małym przedsiębiorcom, których pozycja w kon- taktach handlowych z przedsiębiorcami nie posiadającymi takiego statusu jest wyraźnie słabsza. Konieczne zwłaszcza było zapobie- ganie stałym praktykom polegającym na fak- tycznym kredytowaniu własnej działalności poprzez wymuszanie odroczonych terminów płatności, a nawet zaniechanie terminowego płacenia należności. Rozwiązanie powyższe było jednak następcze, a wierzyciel był w tym osamotniony. W praktyce szybko okazało się, że sama dro- ga sądowego, indywidualnego dochodzenia przez wierzyciela należności wraz z odset- kami jest niewystarczająca. Z tych samych bowiem powodów, z jakich przedsiębiorcy ci godzili się na wydłużone terminy zapłaty, nie korzystali oni z uprawnień przyznanych im ustawą. Widząc potrzebę ingerencji państwa głównie w celu zmniejszenia udziału kosztów wyni- kających z opóźnień w płatnościach w kosz- tach całkowitych i tym samym zagwaranto- wanie rozwoju małych i średnich przedsię- biorstw będących warunkiem trwałego roz- woju gospodarczego, wprowadzono ustawę z 19 lipca 2019 roku o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatni- czych (dalej OgrZatorPłU) (Dz. U. z 2019 r., poz. 1649). Poza zmianami w obszarze pra- wa stricte cywilnego, wprowadzono też ro- związania o charakterze administracyjno- -prawnym (o czym szerzej w dalszej części), w tym podatkowym, jak również z zakresu prawa wykroczeń. Zdecydowano o nakłada- niu kar administracyjnych na podmioty nad- miernie opóźniające się z regulowaniem swo- ich zobowiązań. Wymaga podkreślenia, że jest to trend ogólnoeuropejski. Od lipca 2017 roku w Holandii obowiązuje regulacja, zgod- nie z którą w umowach z MŚP termin zapła- ty dłuższy niż 60 dni jest nieważny i zosta- je automatycznie przekształcony w termin trzydziestodniowy. Również ustawodawstwo francuskie przewiduje szereg rozwiązań na- rzucającychmaksymalne terminy zapłaty, a na- wet kary administracyjne za ich przekraczanie. Wydłużanie terminu zapłaty jako czyn nieuczciwej konkurencji Nowelizacją została objęta także ustawa z 16 kwietnia 1993 roku o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (dalej ZNKU), której celem jest