Credit Manager Magazine 7/2025

EDUKACJA LIPIEC 2025 www.creditmanagermagazine.pl 15 Wraz z rozwojem i ewolucją funkcjonowania rynków a także zmianami struktury gospodarki zmieniał się również charakter i przebieg cykli koniunkturalnych. Syntetyczną charakterystykę cykli koniunkturalnych zaprezentowali m.in . R. Barczyk i Z. Kowalczyk (1993, s. 9). Wymieniają oni następujące cechy cykli koniunkturalnych: są wynikiem samo wyzwalających się mechanizmów wewnętrznych, które występują w gospodarce, swym zasięgiem obejmują całą gospodarkę, sekwencje wzrostowe oraz spadkowe zmian wielkości ekonomicznych są oddzielone punktami zwrotnymi, punkty zwrotne powtarzają się ze stosunkowo względną regularnością, fluktuacje mają charakter krótko i średniookresowych. Wahania koniunkturalne, szczególnie współcześnie, to procesy podlegające ciągłym zmianom modyfikującym ich przebieg. Ta złożoność i mnogość procesów będących sprawcami cykliczności rozwoju i jego mechanizmów powoduje, iż w grę wchodzi wiele możliwych wyjaśnień tego zjawiska. Poszukiwaniem rozwiązania tego problemu zajmują się teorie cyklu koniunkturalnego, które możemy podzielić na dwie podstawowe grupy, a mianowicie na teorie egzogeniczne i endogeniczne (Pałaszewski, 2009, s. 163). Przesłanką, z której wywodzą się teorie egzogeniczne, jest przyjęcie założenia, że gospodarka rynkowa wykazuje naturalną tendencję do utrzymania stanu równowagi. W myśl tych teorii przyczyną wahań aktywności gospodarczej jest oddziaływanie czynników zewnętrznych. Wielu zwolenników teorii egzogenicznych cyklu wskazuje jako przyczynę wahań aktywności gospodarczej nieprawidłowo prowadzoną politykę fiskalną i pieniężną. Na odmiennych przesłankach opierają się endogeniczne teorie cyklu, a mianowicie na założeniu, że gospodarka rynkowa ze swej natury jest niestabilna. Tak więc wahania aktywności gospodarczej wywołuje bezpośrednio dynamika zmian w systemie gospodarczym. Zwolennicy tych teorii nie negują roli w kształtowaniu się koniunktury czynników egzogenicznych. Twierdzą tylko, iż odgrywają one rolę drugoplanową wzmacniając lub osłabiając działanie czynników endogenicznych (Pałaszewski, 2009, ss. 163–164). Istnieje wiele definicji cyklu koniunkturalnego. Klasyczna definicja cyklu koniunkturalnego została zaprezentowana przez A. F. Burnsa oraz W. C. Mitchella (1946, s. 3). Zgodnie z nią, cykle koniunkturalne są rodzajem wahań występujących w agregatach przedstawiających działalność gospodarczą narodów, organizujących swoją produkcję przeważnie w przedsiębiorstwach. Cykle te składają się z okresów ekspansji, występujących w tym samym czasie w wielu działaniach gospodarczych, następujących po nich równie generalnych kryzysach, zastojach lub ożywieniach, które łączą się z fazą ekspansji następnego cyklu. „Wahania koniunkturalne, szczególnie współcześnie, to procesy podlegające ciągłym zmianom modyfikującym ich przebieg. ” Definicję A. F. Burnsa oraz W. C. Mitchella częściowo zmodyfikowała I. Mintz (1972, s. 41). W celu dostosowania jej do współczesnych warunków wprowadziła pojęcie „cyklu wzrostu”, definiując je jako wahania występujące w działalności gospodarczej, składające się z okresu relatywnie wysokiej stopy wzrostu oraz następującego po nim okresu relatywnie niskiej stopy wzrostu, prowadzącego do fazy wysokiej stopy wzrostu cyklu następnego. Według definicji zawartej w podręczniku Makroekonomii (Begg i in., 2014, s. 446) cykl koniunkturalny to krótkookresowe odchylenia produkcji od jej trendu. Według S. Pangsy-Kania (2004, s. 114) cykl koniunkturalny możemy określić jako periodyczne wahania aktywności gospodarczej, przejawiające się w okresowych, ilościowych zmianach różnych wskaźników ekonomicznych charakteryzujących poziom koniunktury. Najczęściej tymi zmiennymi są: PKB, zatrudnienie, ceny, wielkość eksportu i importu, wskaźniki rynku kapitałowego, „Wielu zwolenników teorii egzogenicznych cyklu wskazuje jako przyczynę wahań aktywności gospodarczej nieprawidłowo prowadzoną politykę fiskalną i pieniężną. Na odmiennych przesłankach opierają się endogeniczne teorie cyklu, a mianowicie na założeniu, że gospodarka rynkowa ze swej natury jest niestabilna. ” W gospodarce kapitalistycznej występują wahania aktywności gospodarczej, które dotyczą wszystkich aspektów życia społeczno – gospodarczego. Gospodarka kapitalistyczna rozwija się w zmiennym tempie. Te w miarę regularne zmiany aktywności gospodarczej określa się mianem wahań cyklicznych bądź koniunkturalnych. W teorii ekonomii jako jedni z pierwszych cykl koniunkturalny zdefiniowali A. Burns i W. Mitchell w książce z 1946 r. „Measuring business cycles”. W ich koncepcji cykle koniunkturalne są rodzajem wahań występujących w agregatach przedstawiających działalność gospodarczą narodów, organizujących swą produkcję przeważnie w przedsiębiorstwach. Cykle składają się z okresów ekspansji, występujących w tym samym czasie w wielu działaniach gospodarczych, następujących po nich kryzysach, zastojach lub ożywieniach, które łączy się z fazą ekspansji następnego cyklu. Cykl koniunkturalny we współczesnej gospodarce Magdalena Drapała Warsaw School of Economic