Credit Manager Magazine 6/2021

29 CREDIT MANAGER MAGAZINE czerwiec / june 2021 NOWE TRENDY jednak przedefiniowania kluczowych czynni- ków produkcji. Wmiejsce wykorzystywanych zwykle w tym kontekście kapitału i pracy pro- ponuję, by pod lupę wziąć szeroko rozumiane hardware i software. Ma to głębokie uzasad- nienie wychodzące wprost z praw fizyki. Wyjdźmy bowiemod spostrzeżenia, że w sen- sie czysto fizycznym działalność produkcyj- na odbywa się poprzez celowo zainicjowaną fizyczną pracę. Wymaga ona więc zarówno pracy – rozumianej tak, jak rozumieją ją fi- zycy, czyli jako ilość przekazywanej energii – jak i pewnego kodu, instrukcji opisujących i inicjujących tę pracę. Funkcja produkcji powinna zatem na najwyższym poziomie za- wierać jakiś hardware, wykonujący fizyczną pracę, jak również software, dostarczający informacji. Aby wykonać określone zada- nia i wytworzyć wartościowy produkt, po- trzebna jest bowiem zarówno energia, jak i informacja, a więc i, odpowiednio, hardwa- re i software. Oba te czynniki są niezbędne w produkcji oraz wzajemnie komplemen- tarne. Z punktu widzenia efektu końcowego nie jest natomiast istotne, czy ten hardware i software będzie dostarczany przez człowie- ka czy maszynę – jeśli lista wykonanych czyn- ności oraz kodująca je informacja są takie same, efekt będzie identyczny. Podział czynników produkcji na hardware i software przebiega więc w poprzek trady- cyjnego podziału na kapitał i pracę. Praca ludzka jest częściowo fizyczna – co wchodzi w obszar hardware – a częściowo umysłowa, co wchodzi w obszar software. Natomiast praca maszyn do czasu rewolucji cyfrowej była wyłącznie fizyczna (hardware); jednak od czasu upowszechnienia się programowal- nych komputerów cyfrowych, zdolnych prze- chowywać i uruchamiać swój kod, także i ona stała się częściowo „umysłowa” (software). Takie wyodrębnienie czynników produkcji pozwala uporządkować konsekwencje rewo- lucji przemysłowej oraz cyfrowej i ukazać ich podobieństwa. Otóż można powiedzieć, że esencją rewolucji przemysłowej było ujarz- mienie energii ze spalania węgla czy produk- tów rafinacji ropy naftowej i zaprzęgnięcie jej do wykonywania pożytecznej dla człowieka pracy fizycznej. Innymi słowy, kluczowa dla rewolucji przemysłowej była mechanizacja produkcji: zastępowanie pracy fizycznej lu- dzi, a także udomowionych zwierząt, o wiele bardziej wydajną pracą maszyn. Zmiana ta, jak łatwo zauważyć, miała miejsce w ramach hardware’u. Natomiast za będące domeną so- ftware’u sterowanie maszynami, dostarczanie im instrukcji oraz danych, odpowiedzialni byli nadal ludzie. Z kolei esencją rewolucji cyfrowej jest ujarz- mienie mocy obliczeniowej układów złożo- nych, działających np. poprzez przepływ prą- du w układach półprzewodnikowych, do wy- konywania pożytecznych dla człowieka obli- czeń. Innymi słowy, kluczowa dla rewolucji cyfrowej jest automatyzacja produkcji: zastę- powanie pracy umysłowej człowieka pracą (o wiele bardziej obliczeniowo wydajnych) programowalnych maszyn, w tym w szcze- gólności komputerów. Tym razem kluczowa zmiana odbywa się zatemw ramach software’u. Rozwój gospodarki przemysłowej polegał na stopniowym zastępowaniu pracy fizycznej ludzi coraz bardziej wyrafinowanymi ma- szynami. Oznaczało to, że wartość pracy człowieka w coraz większym stopniu definio- wała jej część związana z software’m, a więc już nie siła fizyczna, którą coraz łatwiej było zastąpić, ale wiedza i umiejętności, które – odwrotnie – były tym bardziej cenne, im po- tężniejszymi maszynami pozwalały sterować. Swoboda zastępowania pracy człowieka pracą maszyn w ramach hardware’u determinowała wzrost dochodów właścicieli kapitału i jego szybką akumulację, natomiast komplemen- tarność pomiędzy hardware’m i software’m prowadziła do wzrostu popytu na kompeten- cje pracowników i, w efekcie, do stopniowego rozpowszechnienia się edukacji, wzrostu płac i spadku nierówności dochodowych. Społe- czeństwa stawały się coraz bardziej egalitarne, a państwa – coraz bardziej skłonne do otwiera- nia się na swobodny przepływ towarów i ludzi. Rozwój gospodarki cyfrowej polega nato- miast na stopniowej automatyzacji procesów produkcyjnych, a więc zastępowaniu pracy umysłowej ludzi cyfrowym software’m. In- strukcje, które kiedyś dostarczali maszy- nom (i sobie nawzajem) ludzie, dziś w coraz większym stopniu są kodowane, zapisywane w pamięci komputerów, a następnie odtwa- rzane – już bez udziału człowieka. Rozwijane są też algorytmy sztucznej inteligencji, które idą o kolejny krok dalej, są mianowicie w sta- nie samodzielnie udoskonalać swój kod, ucząc się na podstawie pobieranych danych. Tak, jak mechanizacja produkcji prowadziła do ogromnego wzrostu wolumenu wyko- nanej fizycznej pracy w jednostce czasu, tak jej automatyzacja prowadzi do ogromnego wzrostu wolumenu wykonanych obliczeń – można powiedzieć: eksplozji informacji. Ilość danych przetwarzanych lub transmi- towanych w ustalonej jednostce czasu, jak również całkowita moc obliczeniowa proce- sorów podwajają się obecnie co 2-3 lata. Jest to dynamika wzrostu o rząd wielkości wyższa niż tempo globalnego wzrostu gospodarcze- go – światowy PKB podwaja się bowiem co 20-30 lat. Jakie są tego konsekwencje? Po pierwsze, niektóre miejsca pracy są automatyzowane – w pierwszej kolejności dotyczy to zawodów rutynowych, które najłatwiej skodyfikować. Tak jak w erze przemysłowej praca ludzka była stopniowo wypierana z hardware’u, tak teraz zaczyna być też wypierana z softwa- re’u. Po drugie, tak długo jak nie wszystkie zadania dają się zautomatyzować, wzrasta zapotrzebowanie na pracowników potrafią- cych wykonywać pracę komplementarną do zadań automatyzowanych, a więc w szcze- gólności m.in. w specjalistycznych zawodach intensywnie wykorzystujących technologie „Esencją rewolucji cyfrowej jest ujarzmienie mocy obliczeniowej układów złożonych, działających np. poprzez przepływ prądu w układach półprzewodnikowych, do wykonywania pożytecznych dla człowieka obliczeń. Innymi słowy, kluczowa dla rewolucji cyfrowej jest automatyzacja produkcji: zastępowanie pracy umysłowej człowieka pracą (o wiele bardziej obliczeniowo wydajnych) programowalnych maszyn.’’ „Skutkiem rewolucji przemysłowej było mianowicie znaczące i trwałe przyspieszenie wzrostu gospodarczego, tymczasem od początków rewolucji cyfrowej w latach 80. XX wieku, pomimo obserwowanych pozytywnych efektów technologii teleinformatycznych, wzrost gospodarczy w krajach będących liderami technologicznymi, jak USA, nie tylko nie przyspieszył, ale wręcz zwolnił.’’