Credit Manager Magazine 9/2023

EDUKACJA Model M.D. Beneish’a Większego znaczenia nabrały również praktyczne analizy i modele ekonome‐ tryczne służące do wykrywania manipula‐ cji księgowych. Niska świadomość wśród użytkowników informacji sprawozdaw‐ czych istnienia takich rozwiązań, stano‐ wiła przesłanki do przedstawienia modelu opracowanego przez M.D. Beneish’a. Opiera się on na miernikach sygnalizują‐ cych o praktykach manipulacji księgo‐ wych. Wyjątkowość tego modelu polega na tym, że przewyższa on wszystkie inne znane metody i jest obecnie narzędziem akceptowanym przez banki i organizacje pozarządowe na całym świecie. Probitowy model Beneish’a należy do naj‐ bardziej znanych metod detekcji manipu‐ lacji na świecie. Profesor Messod Daniel Beneish z Indiana University badał dane finansowe 74 spółek uznanych przez Amerykańską Komisję Papierów Warto‐ ściowych i Giełd (SEC) za manipulatorów i 2 332 spółek publicznych za lata 1982– 1992. Beneish, budując model, oparł się na miernikach sygnalizujących przyszłą efektywność prowadzonej działalności, miernikach związanych z przepływami pieniężnymi i różnicami memoriałowymi oraz miernikach, które charakteryzują motywację menadżerów do manipulowa‐ nia danymi. W oparciu o te trzy obszary powstał zestaw ośmiu wskaźników eko‐ nomicznych, tj. DSRI – wskaźnik rotacji należności, GMI – wskaźnik marży brutto, AQI – wskaźnik jakości aktywów, SGI – wskaźnik dynamiki sprzedaży, DEPI – de‐ precjacja amortyzacji, SGAI – wskaźnik kosztów, LVGI – dźwignia finansowa oraz TATA – wskaźnik różnic memoriałowych. Parametr obrazujące obszar manipulacji jest wyrażony następującym wzorem: M (8-czynnikowy) = –4,84 + 0,920 DSRI + 0,528 GMI + 0,404 AQI + 0,892 SGI + 0,115 DEPI – 0,172 SGAI + 4,679 TATA – 0,327 LVGI Na początku graniczny poziom M-score dla modelu wynosił –2,22. Wartość powy‐ żej M-score wskazywała, że sprawozdanie może być manipulowane. Weryfikacji mo‐ delu dokonali w 2004 roku T. Cook, H. Grove i E. Basilico, używając próbki 120 manipulatorów i 67 366 spółek z lat 1986– 2001. W wyniku obliczeń poziom M-score został przesunięty do –1,99. Dokładność modelu osiągnęła zaś 76% w pierwszym roku, w którym zastosowano oszukańcze metody, i 66% w drugim roku po roku za‐ stosowania manipulacyjnych technik. Jed‐ nocześnie model jest obarczony dwoma rodzajami błędów. Błąd typu I klasyfikuje przedsiębiorcę jako manipulatora, gdy nim nie jest. Natomiast błąd typu II klasy‐ fikuje manipulatora jako uczciwego przedsiębiorcę. Badania wykazały, że w pierwszym roku możliwość popełnienia błędu I wynosi 14%, a błędu typu II – 10%. Ostatecznie w 2012 roku M.D. Beneish przyjął próg M-Score –1,78 dla manipula‐ cji w sprawozdaniach finansowych. mają bardzo wysokie tempo wzrostu przychodów ze sprzedaży (SGI), stosują agresywną księgowość (wskaźniki DSRI, DEPI, TATA) mają pewne trudności, na które wska‐ zują wysokie wartości wskaźników (AQI, GMI, SGAI, LVGI) czyli: spadek marży brutto, wzrost udziału kosz‐ tów stałych, wzrost zadłużenia, po‐ gorszenie jakości aktywów . model ocenia prawdopodobieństwo występowania manipulacji w sprawoz‐ daniach finansowych przedsiębiorstwa i pozwala oddzielić „manipulatorów” od „niemanipulatorów”, aby model był skuteczny w okresie (t – 1) przedsiębiorstwo nie może manipu‐ lować wynikiem księgowym, w prze‐ ciwnym wypadku porównanie danych z dwóch okresów, które poddano ma‐ nipulacjom będzie dawać niewłaściwe wyniki, poszczególne wskaźniki są jedynie sy‐ gnałem potencjalnej manipulacji, które mogą wskazywać na dalsze kierunki szczegółowych badań (np. analiza po‐ ziomu kosztów, analiza przyczyny zmian poziomu przychodów ze sprze‐ daży i należności), należy sprawdzić, czy w analizowanym okresie nie wprowadzono zmian w za‐ łożeniach polityki rachunkowości przedsiębiorstwa. Na podstawie analizy sytuacji przedsię‐ biorstw, które dokonały manipulacji księ‐ gowych, Beneish zauważył, że typowi ma‐ nipulatorzy: Na co należy uważać interpretując mo‐ del Beneish’a? Jest kilka ważnych kwestii, na które należy zwrócić uwagę: Praktyka! Więcej informacji na temat modelu Bene‐ ish’a mogą Państwo znaleźć w Strefie Credit Managera po zalogowaniu się na stronie Polskiego Instytutu Credit Mana‐ gement (PICM). Robert Dyrcz Założyciel & Prezes Zarządu Fundacji Polski Instytut Credit Management. Posiada szerokie 15-letnie doświadczenie w sferze zarządzania ryzykiem kredytowym, skarbem korporacyjnym oraz zakupami zdobyte w międzynarodowych korporacjach (Valeo, Philip Morris, Motorola, Google). Jest twórcą Polskiego Instytut Credit Management (PICM), jedynej w Polsce organizacji mającej na celu promocję zasad nowoczesnego zarządzania ryzykiem kredytu kupieckiego wśród przedsiębiorstw działających w Polsce. W ramach działalności PICM, jest pomysłodawcą i realizatorem kwartalnika Credit Manager Magazine (będąc jednocześnie Redaktorem Naczelnym), wskaźników branżowego ryzyka niewypłacalności przedsiębiorstw (w Polsce i Europie) PICM Risk Index ©, konferencji rocznej Credit Risk, seminariów CREDIT CLUB PICM, webinariów PICM. Robert opracował i dostarcza, z bardzo dobrymi ocenami, oryginalny holistyczny program szkoleniowy Credit Management, który został zrealizowany dla firm: Clariant, OLYMPUS, Abbvie, Rockwell Automation, Lundbeck, Synthos, AmerSports, Ecolab, Heineken, Arcelor Mittal, Kimberly Clark, Zoetis, Electrolux, Bayer, Lumileds i wielu innych. Model Beneish’a można znaleźć w aplika‐ cji enaliza.pl . W ten sposób automatycz‐ na analiza finansowa uzupełniona jest o narzędzie pozwalające w szybki sposób ocenić ryzyko negatywnego manipulowa‐ nia wielkościami w sprawozdaniach fi‐ nansowych kontrahenta. WRZESIEŃ / SEPTEMBER 2023 www.creditmanagermagazine.pl 39