Credit Manager Magazine 9/2022

53 www.creditmanagermagazine.pl WRZESIEŃ / SEPTEMBER 2022 MAKROEKONOMIA Należy podkreślić, że energetyka od traktatu lizbońskiego jest tzw. kompetencją dzieloną między instytucje unijne a państwa człon- kowskie. W traktacie wyraźnie zaznaczono pozostawienie państwom swobody wyboru źródeł energii, aczkolwiek polityka ener- getyczna UE w sposób pośredni wpływała w istotny sposób na konkurencyjność źródeł energii. Przede wszystkim wprost promowa- ła OZE. Po drugie, za pomocą odpowiednich mechanizmów, w tym systemu handlu emi- sjami CO 2 , de facto opodatkowywała węgiel (w mniejszym stopniu także gaz) i ogranicza- ła możliwość pomocy publicznej dla górnic- twa. Po trzecie, przyjmowała neutralną po- stawę wobec energetyki atomowej, co wobec celu, jakim jest obniżenie emisyjności ener- getyki, było niezrozumiałe. Unia Energetyczna – lata 2014-2019 Na skutek rosyjskiej agresji na Ukrainę w 2014 r. temat bezpieczeństwa dostaw po- nownie pojawił się na agendzie UE. Premier Donald Tusk zaproponował utworzenie Unii Energetycznej, która pozwoliłaby państwom członkowskim Unii Europejskiej osłabić za- leżność od rosyjskiej energii. Inicjatywę Tu- ska podchwycił szef Komisji Europejskiej, Jean-Claude Juncker, który w swoim progra- mie politycznym uznał plan stworzenia Unii Energetycznej za jeden z dziesięciu prioryte- tów nowej Komisji Europejskiej. Należy jednak podkreślić, że temat bezpie- czeństwa dostaw surowców nie zakładał tego, co w propozycji Tuska było kluczowe: powo- łania europejskiej instytucji odpowiedzialnej za wspólny unijny mechanizm kupowania gazu, pełne wykorzystanie istniejących zaso- bów paliw kopalnych w UE (węgiel, gaz łup- kowy), podpisanie porozumień dotyczących zakupu gazu z eksporterami spoza UE (np. USA, Australia) oraz wzmocnienie Wspól- noty Energetycznej, zawartej w 2005 r. ze wschodnimi sąsiadami UE. Unia Energetyczna została przełożona na pa- kiet legislacyjny „Czysta energia dla wszyst- kich Europejczyków”, który zawierał głównie zmiany ewolucyjne. Tzw. pakiet zimowy zo- stał uchwalony do końca kadencji ówczesnej KE. Przyjęte akty prawne oznaczały m.in : wzmocnienie nadzoru ze strony instytucji unijnych nad politykami energetycznymi państw członkowskich, przyspieszenie roz- woju inwestycji w odnawialne źródła energii, wzrost efektywności energetycznej, ograni- czenie pomocy publicznej dla energetyki wy- sokoemisyjnej, integrację rynków i wzmoc- nienie koordynacji regionalnej, odejście od regulacji cen, w tym dla gospodarstw domo- wych i mikroprzedsiębiorstw, wzmocnienie praw odbiorców energii. Przyjęte rozwiązania przez Komisję Junckera są istotne, ponieważ są one realnie wdrażane przez unijne instytucje i państwa członkow- skie za obecnej kadencji Komisji pod prze- wodnictwem Ursuli von der Leyen. Europejski Zielony Ład W grudniu 2019 r., niedługo po objęciu funkcji przewodniczącej KE, Ursula von der Leyen ogłosiła, że jednym z głównych celów strategicznych jej kadencji będzie przyjęcie i realizacja nowej strategii rozwoju Europy – Europejskiego Zielonego Ładu (EZŁ). Pierwszym istotnym krokiem na drodze re- alizacji EZŁ było uchwalenie w 2021 r. Euro- pejskiego prawa o klimacie (EPK), które- go głównym punktem jest prawne uznanie celu neutralności klimatycznej UE do 2050 r. Jednocześnie przyjęcie tego celu spowodo- wało zaostrzenie celu redukcji emisji gazów cieplarnianych z 30% do co najmniej 55% redukcji do 2030 r. Pakiet „Gotowi na 55” („Fit for 55”) Kluczowym narzędziem do realizacji Euro- pejskiego prawa o klimacie jest procedowany obecnie pakiet „Fit for 55”, którego projekt opublikowano w lipcu 2021 r. Inicjatywy le- gislacyjne, odnoszące się w jego ramach do sektora energetycznego i omawiane w dalszej części tej analizy to: zmiana unijnego syste- mu handlu uprawnieniami do emisji, zmia- na celu redukcyjnego państw członkowskich w sektorach nieobjętych systemem ETS, zmiana dyrektywy dot. OZE, zmiana dyrek- tywy dot. efektywności energetycznej, zmia- na dyrektywy dot. opodatkowania produk- tów energetycznych i energii elektrycznej, rozporządzenie dot. utworzenia Społecznego Funduszu Klimatycznego. Powyższe akty prawne wskazują, że osią- gnięcie celu neutralności klimatycznej ma odbywać się poprzez zwiększenie kosztów działań emisyjnych i maksymalizacji opła- calności ekonomicznej inwestycji proklima- tycznych, w tym głównie zeroemisyjnych innowacji, które będą pobudzane środkami pochodzącymi z opłat pobieranych wedle za- sady „zanieczyszczający płaci”. Pakiet zawie- ra również rozwiązania, które mają łagodzić skutki nierównomiernie rozłożonych kosz- tów transformacji, aby nie pogłębiać zjawiska ubóstwa energetycznego.