Credit Manager Magazine 9/2022

52 www.creditmanagermagazine.pl WRZESIEŃ / SEPTEMBER 2022 MAKROEKONOMIA Kryzys nową normalnością dla europejskiej energetyki Wojna na Ukrainie nie sprawiła, że Europejski Zielony Ład przestał być obowiązującym kierunkiem dla polityki energetycznej UE. Dotychczasowe wyzwania – m.in . ogromne koszty radykalnej zielonej transformacji, brak wystarczającego zaawansowania technologicznego sektora niskoemisyjnego czy zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego – są bardziej aktualne niż kiedykolwiek. Obecny kryzys, który będzie trwał nawet w przypadku zakończenia wojny, powinien zostać wykorzystany przez Polskę do forsowania na forum unijnym pragmatycznej korekty części celów EZŁ w sektorze energetycznym. Wspólny rynek Pierwotnie kluczowym celem polityki ener- getycznej UE była budowa wspólnego rynku energii, dzięki czemu energia miała stać się „zwykłym” towarem, który podlegał standar- dowym zasadom handlowym, umożliwia- jąc konkurencję dostawców z korzyścią dla klientów końcowych. Głównymi narzędzia- mi realizacji tego celu były kolejne pakiety liberalizacyjne, wymuszające budowę kon- kurencji w sektorach elektroenergetycznym i gazowym, które wcześniej były zdominowa- ne przez państwowe koncerny. Wizja ta zakładała wyodrębnienie niezależ- nego od dostawców handlujących energią operatora sieci przesyłowej odpowiedzialne- go za otwarty i niedyskryminacyjny dostęp do infrastruktury i jej rozwój. Stworzono także unijnego regulatora energii (ACER), którego zadaniem było tworzenie wspólnych standardów technicznych i koordynację roz- woju sieci między operatorami sieci gazo- wych, jak i elektroenergetycznych. Ponadto zniesiono subsydiowanie cen poza sektorem gospodarstw domowych, ujednolicono regu- lacje i znoszono bariery. Bezpieczeństwo energetyczne Temat bezpieczeństwa energetycznego moc- niej pojawił się na unijnej agendzie w związku z rozszerzeniem UE o państwa Europy Środ- kowo-Wschodniej w 2004 r., a kluczowym państwem podnoszącym ten temat była Pol- ska. Nowe państwa członkowskie były wciąż zależne od dostaw surowców energetycznych z Rosji i oczekiwały zaangażowania unijnych instytucji w proces wychodzenia z zależności. Paweł Musiałek Dyrektor Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego Komisja Europejska za kluczowe narzędzie zwiększające bezpieczeństwo energetyczne wskazała budowę wspólnego rynku energii. Finansowanie infrastruktury umożliwiają- cej swobodny przepływ energii elektrycznej i gazu między państwami, stworzenie me- chanizmów solidarnościowych na wypadek kryzysu i podejmowanie działań antymono- polistycznych miały być konkretnymi dzia- łaniami zapewniającymi UE bezpieczeństwo w tej sferze. Środowisko Trzeci cel, czyli obniżenie emisyjności gazów cieplarnianych w trosce o klimat stopniowo rosło na znaczeniu. Podstawowym narzę- dziem redukcji emisji stał się system handlu emisjami (European Trading System – ETS), który zaczął obowiązywać w 2005 r. Celem działania unijnego ETS jest doprowadze- nie do redukcji emisji gazów cieplarnianych poprzez uwzględnienie kosztu emisji CO 2 w produkcji energii i wyrobów przemysło- wych. Miało to sprawić, że wysokoemisyjna działalność stała się droższa niż w przypad- ku wykorzystania w niej czystych alternatyw. EU-ETS zobowiązuje emitentów do pozy- skania i umarzania uprawnień do emisji CO 2 (EU allowances – EUA). Początkowo uczestnicy rynku otrzymali dar- mowe uprawnienia pokrywające popyt, ale miało się to stopniowo zmieniać na rzecz obowiązku zakupu coraz większej ilości uprawnień. Wraz z przyjęciem pakietu ener- getyczno-klimatycznego w 2008 r. określo- no całościowy pułap uprawnień do emisji, których podaż w systemie maleje. Ponadto zmieniła się proporcja między pulą darmową a aukcyjną na rzecz tej drugiej. Przyjęcie sta- łego poziomu redukcji darmowych pozwo- leń ma na celu stopniowe podnoszenie cen pozwoleń i tym samym wymuszanie reduk- cji emisji poprzez wycofywanie się państw z najbardziej emisyjnych technologii. Dyrektywa z 2009 r. zobowiązuje do zakupu uprawnień do emisji CO 2 (EUA) na giełdzie przez firmy przemysłu energochłonnego i wy- twarzania energii elektrycznej (obejmuje ok. 11 000 elektrowni i zakładów produkcyjnych w UE odpowiadających za 40% całkowitej emisji gazów cieplarnianych) po wykorzy- staniu przyznanej puli uprawnień państw członkowskich. Poza systemem ETS znajdują się obszary (np. transport, rolnictwo, budyn- ki), gdzie potencjał redukcji emisji CO 2 jest znacznie bardziej kosztowny i technologicz- nie trudniejszy, więc w tych obszarach (tzw. non-ETS) zdecydowano się przyjąć inny mechanizm redukcji emisji. Rozporządzenie dot. wspólnego wysiłku redukcyjnego obligu- je poszczególne państwa członkowskie UE do redukcji emisji w sektorach nieobjętych ETS. Celem związanym ze środowiskiem, ale wy- odrębnionym jako osobny, jest rozwój od- nawialnych źródeł energii. Wyodrębnienie OZE jako osobnego celu miało zapewnić podniesienie jego wagi i stymulować rozwój nowej branży. Drugim powiązanym celem z ochroną środowiska, a również wyodręb- nionym jako osobny, jest efektywność ener- getyczna, polegająca na obniżaniu konsump- cji energii poprzez zastosowanie najbardziej efektywnych rozwiązań technologicznych. Wzrost efektywności miał służyć obniżaniu emisyjności i długofalowo zmniejszać koszty energii i importu surowców.