Credit Manager Magazine 9/2021

17 CREDIT MANAGER MAGAZINE WRZESIEŃ / SEPTEMBER 2021 Nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego – zmiany dotyczące dochodzenia należności na podstawie weksla Weksel in blanco – do niedawana jeden z popularniejszych instrumentów zabezpieczenia wierzytelności zarówno w obrocie profesjonalnym, jak i z konsumentami – powoli traci na popularności. Nie bez znaczenia dla tej sytuacji pozostają ostatnie wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej („TSUE”), jak również orzeczenia Sądu Najwyższego dotyczące spraw. Co się zmieniło? Dlaczego weksel nie jest już najskuteczniejszą metodą zabezpieczenia? I na jakie w związku z tym narzędzia postawić, by spokojnie móc zadbać o zapłatę? Weksel in blanco jako sposób zabezpieczenia wierzytelności Weksel to papier wartościowy stanowiący pi- semne zobowiązanie do zapłaty (weksel wła- sny) lub polecenie zapłaty (weksel trasowa- ny). Charakterystyczną cechą weksla jako pa- pieru wartościowego jest jego abstrakcyjny charakter, co oznacza, że ważność zobowią- zania wekslowego nie jest uwarunkowana istnieniem pierwotnego zobowiązania, które było przyczyną jego wystawienia. Tzw. weksel in blanco w momencie wypeł- nienia jest celowo nieuzupełniony, a wierzy- ciel ma prawo do jego uzupełnienia zgodnie z zawartym z dłużnikiem porozumieniem (deklaracja wekslowa) i dochodzeniu na jego podstawiezapłaty.Wprzypadkuwekslainbla- nco wspomniana wyżej abstrakcyjność jest ograniczona, gdyż sąd rozpoznając powódz- two wytoczone w oparciu o weksel może roz- poznać zarzuty dotyczące istnienia zobowią- zania, które weksel zabezpieczał. Zalety postępowania nakazowego Popularność weksla in blanco, jako sposobu zabezpieczenia wierzytelności, wynika głów- nie ze związanych z nim ułatwień w docho- dzeniu od dłużnika zapłaty na drodze sądo- wej. W razie dochodzenia zapłaty na podsta- wie weksla sąd powinien wydać nakaz zapła- ty w postępowaniu nakazowym. Po pierwsze, wnosząc pozew w postępowa- niu nakazowym powód zobowiązany jest do uiszczenia jedynie ¼ opłaty sądowej. To po- zwany decydując się na wniesienie zarzutów od nakazu zapłaty musi dopłacić brakujące ¾ opłaty sądowej. Mamy więc tu do czynie- nia z przerzuceniem obowiązku ponoszenia kosztów w znacznej części na pozwanego co stanowi przełamanie ogólnej zasady, zgodnie z którą to powód zobowiązany jest do pokry- cia pełnej opłaty sądowej. Jest to niewątpliwie korzystne dla powoda. Po drugie, nakaz zapłaty wydany w postę- powaniu nakazowym stanowi tytuł zabez- pieczenia, co oznacza, że niezależnie od jego zaskarżenia przez pozwanego, powód może jeszcze przed prawomocnym wyrokiem wsz- cząć postępowanie zabezpieczające i dopro- wadzić do zajęcia środków, z których w przy- szłości może się zaspokoić. Stanowi to istotne zabezpieczenie interesów powoda, który po zajęciu środków przez komornika może spo- kojnie czekać na zakończenie postępowania. Co ważne, wszczęcie postępowania zabez- pieczającego na podstawie nakazu zapłaty wydanym w postępowaniu nakazowym nie jest uzależnione od wykazania interesu praw- nego w udzieleniu zabezpieczenia, jak ma to miejsce w klasycznym wniosku o udzielenie zabezpieczenia. Z drugiej strony stanowi to istotną niedogodność dla pozwanego, który nawet jeśli finalnie wygra sprawę, to w okresie prowadzenia postępowania jest pozbawiony możliwości korzystania z zajętych środków. Po trzecie, ze względu na wspomnianą abs- trakcyjność zobowiązania wekslowego sąd po wniesieniu pozwu opartego na zobowiązaniu z weksla nie był uprawniony do badania po- stanowień umowy, której weksel stanowił za- bezpieczenie. W szczególności, co miało zna- czenie w sprawach przeciwko konsumentom, nie był uprawniony do żądania od powoda przedłożenia takiej umowy w celu przeanali- zowaniaczyniezawieraonaklauzulniedozwo- lonych. Tego rodzaju kwestiemogły być bada- ne na kolejnym etapie postępowania, wsku- tek wniesionych przez pozwanego zarzutów. Takie uregulowanie postępowania nakazo- wego niewątpliwie zachęcało w przeszłości do korzystania z tej formy zabezpieczenia wierzytelności, zarówno w obrocie profesjo- nalnym, jak i z konsumentami. Niejednokro- tnie konieczność uiszczenia wysokiej opłaty od zarzutów oraz równoległe zajęcie przez komornika rachunku bankowego skutecznie zniechęcało pozwanych do kontynuowania sporu, nawet jeśli – uwzględniając treść umo- wy i inne okoliczności sprawy – powództwo mogło się okazać bezzasadne. Orzecznictwo TSUE dotyczące spraw przeciwko konsumentom Powyższe niewątpliwe zalety weksla in blanco jako zabezpieczenia przeciwko konsumen- tom zostały zakwestionowane przed TSUE. Sąd Rejonowy w Siemianowicach Śląskich skierował do TSUE pytanie, czy dyrektywa 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsu- menckich i inne przepisy unijne nie sprzeci- wiają się dochodzeniu roszczeń wobec kon- sumentów w omówionym powyżej kształcie. W ocenie TSUE (wyrok z 13 września 2018 r. w sprawie C-176/17 Profi Credit Polska S.A w Bielsku Białej przeciwko Mariuszowi Waw- rzoskowi) 7 ust. 1Dyrektywy („zarównow in- teresie konsumentów jak i konkurentów Pań- stwa Członkowskie zapewnią stosowne i sku- PRAWO r. pr. Michał Siembab Partner, GKR Legal