Credit Manager Magazine 7/2025

ANALIZA „Szczególnie wysoki udział niemieckiej wartości dodanej można zaobserwować dla branż, których produkcja jest najsilniej podzielona na wiele wysoce wyspecjalizowanych etapów, ulokowanych w większej liczbie krajów: w produkcji samochodów osobowych, maszyn i urządzeń elektrycznych, chemikaliów i wyrobów chemicznych, metali oraz wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych.” „Podobnie jak w przypadku popytu końcowego, proces fragmentaryzacji produkcji doprowadził do stopniowego zwiększenia importochłonności polskiego eksportu. W latach 1995 – 2022 udział zagranicznej wartości dodanej w eksporcie Polski wzrósł z 14,3 proc. do 28,9 proc., co potwierdza większe zaangażowanie polskich eksporterów w globalne sieci podażowe.” LIPIEC 2025 www.creditmanagermagazine.pl 51 Udział niemieckiej wartości dodanej jest znacząco wyższy w przypadku polskich inwestycji (8,9 proc. w 2022 r.) niż konsumpcji (5,2 proc.), co wiąże się z silną koncentracją wydatków B+R na świecie. Produkcja dóbr inwestycyjnych wymaga dostępu do wysoce zaawansowanych technologii. Te z kolei są rozwijane w centrach badawczo- rozwojowych, których aktywność jest silnie skoncentrowana w kilku gospodarkach rozwiniętych (w tym w Niemczech) oraz w Chinach (Mutreja, Ravikumar i Sposi, 2018). Co również istotne, udział niemieckiej wartości dodanej zwiększył się zarówno w polskich wydatkach konsumpcyjnych (z 2,5 proc. w 1995 r. do 5,2 proc. w 2022 r.), jak i inwestycyjnych (z 7,6 proc. w 1995 r. do 8,9 proc. w 2022 r.). W przypadku wydatków konsumpcyjnych, obserwowany wzrost znaczenia Niemiec można tłumaczyć nie tylko fragmentaryzacją produkcji, ale także konwergencją dochodów Polski do krajów Europy Zachodniej – systematycznie rosnąca siła nabywcza polskich konsumentów zwiększa popyt na towary o wyższym zaawansowaniu technologicznym. W 2022 r. wartość dodana z Niemiec miała zbliżony udział w popycie finalnym w Polsce i w pozostałych krajach Europy Środkowo-Wschodniej (EŚW), a wyższy niż w krajach Europy Zachodniej. Silniejsze uzależnienie gospodarek EŚW od gospodarki niemieckiej wynika z wielkości tych gospodarek. Wskutek procesu fragmentaryzacji, kraje EŚW, jako te mniejsze i przez to gospodarczo relatywnie silniej wyspecjalizowane, charakteryzują się systematycznie wyższą importochłonnością popytu końcowego (zob. wykres poniżej). Powiązania backward : niemiecka wartość dodana w polskim eksporcie Importowane towary i usługi są wykorzystywane nie tylko do produkcji dóbr na rynek krajowy, ale także dóbr przeznaczonych na eksport. W wyniku międzynarodowej fragmentaryzacji procesu produkcji, wytwarzanie wielu produktów wymaga wykorzystania zarówno krajowych, jak i zagranicznych (importowanych) części, surowców i usług. Oznacza to, że sprzedaż zagraniczna towarów wyprodukowanych w Polsce zawiera również wartość dodaną wytworzoną w innych gospodarkach. Im większa jest rola zagranicznej wartości dodanej dla produkcji eksportowej, tym wyższa jest tzw. importochłonność eksportu, będąca jedną z miar zaangażowania w powiązania typu backward w globalnych sieciach podaży. Podobnie jak w przypadku popytu końcowego, proces fragmentaryzacji produkcji doprowadził do stopniowego zwiększenia importochłonności polskiego eksportu. W latach 1995 – 2022 udział zagranicznej wartości dodanej w eksporcie Polski wzrósł z 14,3 proc. do 28,9 proc., co potwierdza większe zaangażowanie polskich eksporterów w globalne sieci podażowe. W szczególności, udział niemieckiej wartości dodanej zwiększył się z 3,3 proc. w 1995 r. do 6,0 proc. w 2022 r. Zatem, w 2022 r. 6,0 proc. eksportu Polski stanowiła niemiecka wartość dodana, zawarta w zaimportowanych i następnie wykorzystanych do produkcji eksportowej dobrach pośrednich. Sektorami o najwyższym udziale wartości dodanej z Niemiec w eksporcie są wysoce kapitałochłonne i zaawansowane technologicznie branże sektora przetwórstwa przemysłowego. Należą do nich: produkcja samochodów, przyczep i innego sprzętu transportowego (w 2022 r. udział niemieckiej wartości dodanej w polskim eksporcie tej grupy produktów wyniósł 11,3 proc.), produkcja urządzeń elektrycznych i maszyn (9,5 proc.), produkcja papieru i wyrobów z papieru (9,4 proc.) oraz produkcja komputerów i wyrobów elektrycznych (8,9 proc.). Wynika to z jednej strony z licznych bezpośrednich inwestycji niemieckich w tych branżach w Polsce od lat 90. XX w., a z drugiej z ogólnej silnej fragmentaryzacji produkcji towarów charakteryzujących się wysokim zaawansowaniem technologicznym. Podobnie jak w przypadku produkcji dóbr inwestycyjnych, eksport tych branż opiera się na wysoce zaawansowanych technologiach, które są rozwijane w centrach badawczo-rozwojowych skoncentrowanych w gospodarkach rozwiniętych.