Credit Manager Magazine 7/2025

EDUKACJA LIPIEC 2025 www.creditmanagermagazine.pl 23 „Jak zauważa w swoim opracowaniu M. Błażej, dane ilościowe służą do liczbowego pomiaru zjawisk społeczno-gospodarczych, podczas gdy dane jakościowe dostarczają informacji umożliwiających ocenę konkretnej sytuacji oraz porównanie właściwości lub zachowań badanego obiektu w sposób nieliczbowy.” koniunktury umożliwia analizę zachowań podmiotów w momencie podejmowania decyzji, co pozwala na budowanie wskaźników prognostycznych wyprzedzających przyszłe działania producentów i konsumentów (Kowalewski, 2011). W porównaniu do tradycyjnych ankietowych badań statystycznych, które obejmują tylko jedną lub kilka powiązanych zmiennych z jednego obszaru gospodarki, badania przedsiębiorstw prowadzone metodą testu koniunktury gromadzą informacje o szerokim zakresie zmiennych wybranych ze względu na ich zdolność do monitorowania cyklu koniunkturalnego. Priorytet mają zmienne, które mierzą wczesne etapy produkcji (np. nowe zamówienia), szybko reagują na zmiany w aktywności gospodarczej (np. zapasy) i mierzą oczekiwania lub są wrażliwe na oczekiwania (np. ogólna sytuacja gospodarcza). Koncepcja wskaźników wyprzedzających oraz klasyfikacja zmiennych na wyprzedzające, jednoczesne i opóźnione zostały po raz pierwszy zaproponowane w badaniach cykli koniunkturalnych prowadzonych przez A.F. Burnsa i W.C. Mitchella w 1946 roku (Burns, Mitchell, 1946). Idea syntetycznych wskaźników wyprzedzających opiera się na spostrzeżeniu, że zanim nastąpi wzrost lub spadek produkcji (lub innych zmiennych gospodarczych), w gospodarce muszą najpierw wystąpić zjawiska, które je poprzedzają. Do najbardziej znanych metod badania koniunktury gospodarczej należą (Ulrichs, Błażej, 2013): modele ekonometryczne, badania koniunktury metodą testu (badania ankietowe), badania przy zastosowaniu syntetycznych wskaźników wyprzedzających, równoległych i opóźnionych - również w formie barometrów koniunktury. Metoda testu koniunktury to jedna z najczęściej stosowanych metod analizy i prognozowania sytuacji gospodarczej. Opiera się na zestawie powiązanych ankiet zawierających pytania dotyczące kluczowych wskaźników ekonomicznych odzwierciedlających stan koniunktury. Badanie może obejmować różne sektory gospodarki i życia społecznego, w których znaczącą rolę odgrywają podmioty gospodarcze podejmujące niezależne decyzje ekonomiczne w ramach gospodarki rynkowej, takie jak przemysł przetwórczy, budownictwo, handel detaliczny, różne branże usługowe oraz gospodarstwa domowe (Kowalewski, 2011). Jak zauważa w swoim opracowaniu M. Błażej, dane ilościowe służą do liczbowego pomiaru zjawisk społeczno-gospodarczych, podczas gdy dane jakościowe dostarczają informacji umożliwiających ocenę konkretnej sytuacji oraz porównanie właściwości lub zachowań badanego obiektu w sposób nieliczbowy. W badaniach realizowanych metodą testu koniunktury gromadzone są głównie dane jakościowe, obejmujące fakty i zdarzenia trudne do wyrażenia w formie liczbowej. Dane te nie obejmują konkretnych liczb, a jedynie ocenę stanu lub przewidywanych tendencji. Określa się je jako jakościowe, ponieważ często bazują na opiniach bezpośrednich uczestników działalności gospodarczej, takich jak przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe. Dane jakościowe umożliwiają również analizę motywacji i perspektyw respondentów. Co więcej, w badaniach koniunktury są one zazwyczaj gromadzone na długo przed publikacją oficjalnych ilościowych danych statystycznych, co pozwala na wcześniejsze uchwycenie zmian w gospodarce (Błażej, 2024). Podstawowym założeniem testów koniunktury jest uwzględnienie psychologicznych czynników wpływających na decyzje podmiotów gospodarczych. Wybory dokonywane przez producentów i konsumentów w dużej mierze zależą od ich subiektywnej oceny aktualnej sytuacji gospodarczej – odczuwanego optymizmu lub pesymizmu. Te oceny kształtują dalsze decyzje i plany działania. Test ..................... „Metoda testu koniunktury to jedna z najczęściej stosowanych metod analizy i prognozowania sytuacji gospodarczej. Opiera się na zestawie powiązanych ankiet zawierających pytania dotyczące kluczowych wskaźników ekonomicznych odzwierciedlających stan koniunktury.” Fakt, że badania gromadzą informacje o oczekiwaniach, tj. przyszłych zmianach kluczowych zmiennych ekonomicznych, sprawia, że są one szczególnie odpowiednie jako wskaźniki wyprzedzające (Organization for Economic Co-operation and Development, 1997). Opracowanie OECD zauważa, iż zakres informacji objętych badaniami przedsiębiorstw metodą testu koniunktury wykracza również poza zmienne zwykle objęte klasyczną statystyką. Informacje jakościowe mogą być gromadzone dla zmiennych, które są trudne lub niemożliwe do zmierzenia konwencjonalnymi metodami, takimi jak wykorzystanie mocy produkcyjnych, wąskie gardła produkcyjne i poglądy na ogólną sytuację gospodarczą. Wszystkie zmienne objęte badaniami przedsiębiorstw mają zarówno teoretyczne, jak i praktyczne podstawy do bycia wskaźnikami cyklicznymi. Ponadto wskaźniki zaufania odzwierciedlają oceny i oczekiwania