Credit Manager Magazine 7/2025

EDUKACJA „T. Korol zauważa, że pomimo dużego zainteresowania mikroekonomistów zjawiskiem bankructwa przedsiębiorstw, makroekonomiści poświęcili mu stosunkowo niewiele uwagi. W rezultacie większość modeli prognozujących upadłość opiera się wyłącznie na analizie mikroekonomicznej, wykorzystując jedynie wskaźniki finansowe. Zdaniem autora tego artykułu, takie podejście jest już przestarzałe wobec dynamicznych zmian zachodzących w gospodarce. ” www.creditmanagermagazine.pl LIPIEC 2025 20 Zyguła A. A. i Rosiek J. wykazali istotną statystycznie ujemną zależność między stopą wzrostu PKB a dynamiką wzrostu liczby upadłości, oszacowując współczynnik korelacji Pearsona na r = -0,6 (Rosiek, Zyguła, 2009). Na podstawie modelu regresji liniowej stwierdzili, że wzrost PKB o 1 punkt procentowy prowadzi do spowolnienia tempa wzrostu liczby upadłości o 8,24 punktu procentowego. Jak podkreślili w swoim opracowaniu, wszystkie parametry modelu są statystycznie istotne przy poziomie istotności 0,05. Autorzy analizowali rozkład bankructw w podziale na województwa oraz branże. Obserwując dynamikę zmian PKB oraz wskaźnika upadłości w Polsce w latach 2000-2008 J. Pociecha i B. Pawełek zaobserwowali ujemną zależność pomiędzy badanymi zjawiskami (Pociecha, Pawełek, 2011). Według badaczy, wraz z polepszaniem się (pogarszaniem się) koniunktury gospodarczej maleje (rośnie) wskaźnik upadłości. W badaniach P.W. Staszkiewicza znajdujemy analizę korelacji tempa zmian PKB oraz tempa zmian ilości upadłości dla Polski, Europy i USA w latach 2003 – 2011 (Staszkiewicz, 2013). Potwierdzają one, w zgodzie z wynikami Rosieka i Zyguły, istnienie ujemnej korelacji pomiędzy wzrostem PKB a tempem wzrostu upadłości, szacując współczynnik korelacji r = -0,56. Kierunek i rząd korelacji są zbieżne, aczkolwiek nie jest to związek statystycznie istotny (p=0,116). A. Bieniasz i Z. Gołaś potwierdzili rolę wpływu czynników makroekonomicznych, charakterystycznych dla cykli koniunkturalnych w Polsce, na kondycję finansową przedsiębiorstw oraz skalę ich upadłości (Bieniasz, Gołaś, 2014). Na podstawie modeli regresji ustalili, że wzrost liczby zarejestrowanych firm o 10 000 oraz wzrost PKB o 1 punkt procentowy prowadzi do spadku liczby upadłości odpowiednio o około 31 i 109 przedsiębiorstw. Oszacowane przez badaczy parametry modeli regresji wykazały, że liczba upadłości w Polsce jest silnie determinowana nie tylko przez liczbę zarejestrowanych przedsiębiorstw ogółem oraz dynamikę PKB, ale także dynamikę zmian nakładów na środki trwałe oraz zmiany kursów walutowych. W. Rogowski wymienia pięć głównych badań empirycznych, których celem była identyfikacja przyczyn upadłości polskich przedsiębiorstw: A. Zelek, M. Szczerbak, autorzy raportu PARP II szansa dla przedsiębiorców, W. Rogowski i K. Jankowska oraz W. Rogowski i K. Duleba (Rogowski, 2015). W zestawieniu częstotliwości przyczyn upadłości w analizowanych badaniach empirycznych wymienia 6 na 13 przyczyn egzogenicznych. Są to kryzys/recesja gospodarcza, wzrost zapotrzebowania na kredyty i pożyczki oraz opóźnienia w ich spłacie, brak kapitału, spadek popytu, kurs walut, wahania kursowe, wzrost stopnia konkurencji, silna konkurencja, wrogie działania kontrahentów, trudności w realizacji zamówień oraz utrata odbiorcy. Antonowicz, podobnie jak W. Rogowski, dokonuje przeglądu badań nad czynnikami determinującymi sytuacje kryzysogenne, bankructwo i potencjalną upadłość przedsiębiorstw (Antonowicz, 2015). Jak zauważa, nie istnieje zamknięty katalog czynników determinujących pojawienie się sytuacji kryzysowej, kryzysu właściwego i w końcu bankructwa w przedsiębiorstwie. Konkluduje ponadto, że upadłość związana jest zawsze z błędami w sferze zarządczej, tj. braku należytej reakcji organizacji na negatywne bodźce pochodzące zarówno z otoczenia wewnętrznego, jak i zewnętrznego. T. Korol zauważa, że pomimo dużego zainteresowania mikroekonomistów zjawiskiem bankructwa przedsiębiorstw, makroekonomiści poświęcili mu stosunkowo niewiele uwagi. W rezultacie większość modeli prognozujących upadłość opiera się wyłącznie na analizie mikroekonomicznej, wykorzystując jedynie wskaźniki finansowe. Zdaniem autora tego artykułu, takie podejście jest już przestarzałe wobec dynamicznych zmian zachodzących w gospodarce (Korol, 2017). J. Szmal-Kaptur dokonuje analizy zależności dynamiki upadłości i PKB (Szmal-Kaptur, 2017). Przedmiotem badania autorki było wykazanie ujemnej zależności pomiędzy liczbą i dynamiką upadłości przedsiębiorstw w Polsce a tempem wzrostu PKB, będącego odzwierciedleniem przebiegu cyklu koniunkturalnego. Otrzymane wyniki wykazują ujemną korelację pomiędzy badanymi zjawiskami, z tym, że o ich sile i kierunku decyduje tempo wzrostu gospodarczego, mierzone stopą wzrostu PKB. J. Krajewski, A. Tokarski oraz M. Tokarski w swoim opracowaniu konkludują, że oszacowane parametry modeli wykazały, iż liczba upadłości w Polsce jest silnie determinowana przez wiele parametrów makroekonomicznych gospodarki. Do najważniejszych z nich zaliczają: liczbę bezrobotnych, stopę inflacji, współczynnik rentowności brutto przedsiębiorstw, akumulację, kurs dolara oraz eksport (Krajewski, Tokarski, Tokarski, 2019). Co istotne dodają, że przeprowadzona analiza z pewnością nie uwzględnia wszystkich aspektów tak złożonego problemu, jakim jest zjawisko upadłości przedsiębiorstw. Literatura dotycząca przyczyn upadłości przedsiębiorstw, by wymienić chociażby opracowania Appenzeller D. (1998), Rogowski W. (2015) Korol T. (2017), Krajewski J., Tokarski A., Tokarski M., (2019) czy Zhang J., Bessler D. A. & Leatham D. J., (2013), podaje głównie podział na czynniki o charakterze egzogenicznym (zewnętrzne) oraz o endogenicznym (wewnętrzne). Przyczyny wewnętrzne, wynikające z niewłaściwego zarządzania przedsiębiorstwem, bardzo mocno wpływają na organizację, natomiast znacznie łatwiej jest je wykryć i wyeliminować. Przyczyny zewnętrzne (egzogeniczne) to takie, które są poza sferą bezpośredniego oddziaływania przedsiębiorstwa, ale które mają duży