Credit Manager Magazine 7/2025

EDUKACJA LIPIEC 2025 www.creditmanagermagazine.pl 19 Jak zaznacza J. Zhang (Zhang, Bessler, Leatham, 2013), badania nad upadłościami przedsiębiorstw na poziomie makro zostały zapoczątkowane przez E. Altmana. W swoich analizach Altman wyodrębnił zestaw zmiennych makroekonomicznych, które mogą przyczyniać się do bankructwa poszczególnych firm, takich jak wzrost gospodarczy, warunki na rynku kredytowym i pieniężnym, aktywność na rynku akcji oraz cechy strukturalne populacji przedsiębiorstw. Następnie przeprowadził analizę potencjalnych zależności przyczynowych dotyczących zbiorczych upadłości firm, wykorzystując model regresji opóźnionej opartej na danych z USA. Od tego czasu temat ten był rozwijany przez innych badaczy, również polskich. D. H. Jacobsen analizował gospodarkę norweską pod względem czynników wpływających na wyniki finansowe przedsiębiorstw, a w konsekwencji na skalę upadłości. Wśród zmiennych wyjaśniających wziął pod uwagę popyt krajowy oraz zagraniczny, konkurencyjność (mierzoną kursem walutowym), stopy procentowe, koszty pracy, koszty materiałów i energii, zadłużenie, liczbę przedsiębiorstw, inflację oraz zmienność cen producentów (Jacobsen, 2005). Badania wykazały, że największe znaczenie mają stopy procentowe oraz konkurencyjność gospodarki. Nie mniej istotne były wahania koniunktury mierzone dynamiką PKB. S. Hol w oparciu o dane finansowe 19 000 przedsiębiorstw (zaliczanych zarówno do grupy bankrutów jak i nie- bankrutów) oraz przebiegu cyklu koniunkturalnego stworzyła model wyjaśniający upadłość przedsiębiorstw, na podstawie którego stwierdziła, że znaczącymi predyktorami bankructwa są: produkt krajowy brutto, produkcja przemysłowa oraz podaż pieniądza M1 (Hol, 2006). Dodatkowo autorka zauważyła, że prawdopodobieństwo bankructwa przedsiębiorstw wzrasta wraz ze spadkiem PKB poniżej linii trendu. K. A. Salman, Y. Friedrichs, Y. oraz G. Shukur analizując wpływ czynników makroekonomicznych na niewypłacalności małych firm produkcyjnych w Szwecji (Salman K. A., Friedrichs Y., Shukur G., 2011) doszli do wniosku, że bankructwa są negatywnie skorelowane z poziomem aktywności przemysłowej, podażą pieniądza, PKB i wskaźnikiem otwartości gospodarczej (mierzonej eksportem) oraz pozytywnie skorelowane z realnymi wynagrodzeniami. I. T. Žiković słusznie zauważa, że w okresach recesji więcej przedsiębiorstw odnotowuje straty niż w czasach prosperity, co logicznie wskazuje na konieczność uwzględnienia zmiennych makroekonomicznych przy prognozowaniu niewypłacalności i upadłości firm (Žiković, 2016). Autorka, rozważając szereg zmiennych dla „W swoich analizach Altman wyodrębnił zestaw zmiennych makroekonomicznych, które mogą przyczyniać się do bankructwa poszczególnych firm, takich jak wzrost gospodarczy, warunki na rynku kredytowym i pieniężnym, aktywność na rynku akcji oraz cechy strukturalne populacji przedsiębiorstw. gospodarki Chorwacji (nominalny i realny PKB, produkcja przemysłowa, łączny kredyt korporacyjny, inflacja, stopy procentowe, kurs walutowy, eksport, podaż pieniądza, rentowność obligacji i cena swapu zabezpieczającego przed ryzykiem niewypłacalności dla Chorwacji) wykazała ujemną zależność pomiędzy restrykcyjną polityką monetarną a wolumenem upadłości przedsiębiorstw. W Polsce, wraz ze zmianą systemu społeczno-ekonomicznego, problematyka makroekonomicznych uwarunkowań upadłości przedsiębiorstw zaczęła stanowić istotny obszar badań empirycznych. Należy tutaj przede wszystkim wymienić pionierskie prace Appenzeller D. (1998) oraz Hadasik D. (1998). „W Polsce, wraz ze zmianą systemu społeczno- ekonomicznego, problematyka makroekonomicznych uwarunkowań upadłości przedsiębiorstw zaczęła stanowić istotny obszar badań empirycznych. Należy tutaj przede wszystkim wymienić pionierskie prace Appenzeller D. (1998) oraz Hadasik D. (1998). ” Zagadnienie upadłości przedsiębiorstw jest kluczowym tematem badań empirycznych, czego dowodzą liczne prace naukowe. W różnych dekadach i krajach przeprowadzono wiele badań, zarówno empirycznych, jak i teoretycznych, dotyczących upadłości oraz niewypłacalności podmiotów gospodarczych, uwzględniając specyfikę różnych sektorów gospodarki. Większość badań dotyczących tej problematyki koncentruje się na mikroekonomicznych aspektach upadłości przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem prognozowania bankructwa na podstawie specyficznych danych dotyczących poszczególnych firm. Natomiast na poziomie makroekonomicznym analiza ogólnych uwarunkowań niepowodzeń biznesowych oraz ich powiązań z czynnikami makroekonomicznymi jest znacznie mniej rozwinięta, zarówno pod względem teoretycznym, jak i empirycznym. Upadłość przedsiębiorstw z perspektywy mikro- i makroekonomicznej Robert Dyrcz Redaktor Naczelny, Założyciel i Prezes Zarządu PICM, Prezes FECMA Artur Hołda prof. nadzw. dr hab., Przewodniczący Rady Programowej PICM 1 Pierwotna wersja treści opracowania została przedstawiona w artykule Dyrcz R., Hołda A. (2025) “Wykorzystanie branżowego wskaźnika ryzyka kredytu kupieckiego w polskich realiach gospodarczych w latach 2013–2023” w czasopiśmie “Studia i Materiały” Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego. 1