Credit Manager Magazine 4/2024

EDUKACJA CZERWIEC / JUNE 2024 www.creditmanagermagazine.pl 11 Z badań autora wynikało, że już w szóstym roku przed wykreśleniem z rejestru handlowego powyższe wskaźniki wskazywały na znaczące różnice między grupami przedsiębiorstw wypłacalnych i niewypłacalnych, a ponadto różnice te stawały się coraz bardziej widoczne, im bliżej było roku, w którym miało miejsce wykreślenie z rejestru handlowego. Podstawowym wkładem C.L. Merwina w rozwój systemów wczesnego ostrzegania jest to, iż jako pierwszy zastosował on średnie arytmetyczne dla grup przedsiębiorstw oraz analizę profilową do porównywania, przedsiębiorstw wypłacalnych i niewypłacalnych, za pomocą wskaźników finansowych. Zastosowanie średnich arytmetycznych polegało na obliczeniu średnich arytmetycznych wskaźników finansowych dla przedsiębiorstw wykreślonych z rejestru oraz przedsiębiorstw nadal funkcjonujących. Analiza profilowa polegała na przedstawieniu w czasie (kolejne lata przed bankructwem przedsiębiorstwa), za pomocą wykresu liniowego, średnich arytmetycznych danego wskaźnika finansowego obliczonych dla grupy przedsiębiorstw wypłacalnych i niewypłacalnych. Badania nad niewypłacalnością przedsiębiorstw przyspieszyły w drugiej połowie lat sześćdziesiątych dwudziestego wieku. W 1966 roku W.H. Beaver opublikował wyniki badań, Zagadnienie prognozowania upadłości przedsiębiorstw na świecie jest znane od początku XX w. Gwałtowny wzrost popularności tej problematyki przypada na lata dwudzieste i trzydzieste ubiegłego stulecia. Związany on był z panującym wówczas kryzysem gospodarczym. Prowadzone głównie w Stanach Zjednoczonych badania ukierunkowane były na wykorzystanie informacji płynących ze sprawozdań finansowych przedsiębiorstw w celu prognozowania ich upadłości. Pierwszymi, którzy podjęli taką próbę, byli już w 1930 r. R.F. Smith oraz A.H. Winakor . Badali oni zmiany wartości 24 wskaźników finansowych, charakteryzujących sytuację 29 przedsiębiorstw zagrożonych upadłością. Na podstawie uzyskanych wyników wyselekcjonowali grupę 8 wskaźników mających dużą wartość prognostyczną. Dwa lata później podobną analizę przeprowadził P.J. Fitzpatrick . Tym razem wartości badanych wskaźników finansowych zostały porównane dla dwóch grup: 19 przedsiębiorstw sprawnie funkcjonujących oraz 19, wobec których ogłoszono upadłość. Na podstawie przeprowadzonego badania autor wskazał dwa wskaźniki, których wartości pozwalały najsprawniej przewidywać upadłość przedsiębiorstw: X1 = wynik finansowy netto / kapitał/fundusz własny, X2 = kapitał/fundusz własny / kapitał obcy. Po kilku latach, w 1942 roku, C. L. Merwin opublikował wyniki swoich badań. Autor poddał analizie 939 przedsiębiorstw amerykańskich, w tym 538 przedsiębiorstw „bankrutów” i 401 przedsiębiorstw „niebankrutów”. Do grupy przedsiębiorstw „bankrutów” autor zaklasyfikował przedsiębiorstwa wykreślone z rejestru handlowego w latach 1926–1936. Jako najbardziej diagnostyczne wskaźniki C.L. Merwin uznał: X1 = kapitał obrotowy netto / kapitał całkowity, X2 = kapitał/fundusz własny / kapitał obcy, X3 = aktywa bieżące / pasywa bieżące. Cechą gospodarki rynkowej jest działanie w warunkach ciągłej niepewności i ryzyka, co w sferze zarządzania należnościami handlowymi implikuje potrzebę stałej kontroli sytuacji finansowej kontrahentów. Prawidłowa ocena finansów klientów, z którymi współpracujemy, jest niezmiennie jednym z najważniejszych elementów holistycznej oceny kredytowej. Z powodu niedoskonałości tradycyjnej analizy wskaźnikowej, od wielu lat poszukiwano syntetycznego miernika pozwalającego dokonać oceny podmiotu z jak największą dokładnością. Dużą popularnością w tym obszarze nieustannie cieszą się modele dyskryminacyjne, w tym ten najstarszy, tj. model (a tak naprawdę: modele) Altmana. Czy słusznie? Jakie inne modele mamy do dyspozycji i czy słusznym jest opieranie się tylko na jednym? Nie tylko Altman przeprowadzonych za pomocą metod testowych, mające na celu określenie możliwości rozpoznania zagrożenia bankructwem. Pod pojęciem niewypłacalności autor rozumiał: ogłoszenie upadłości, zaprzestanie obsługi obligacji, powstanie salda debetowego na rachunku bankowym lub niewypłacenie dywidendy z tytułu akcji uprzywilejowanych. Zakres podmiotowy badań autor ograniczył do 79 przedsiębiorstw z każdej grupy (wypłacalnych i nie wypłacalnych − łącznie 158 przedsiębiorstw) znajdujących się w obrocie publicznym w USA, a zatem dużych (o znaczącej wartości sumy bilansowej). W analizowane przedsiębiorstwa zainwestowane było ponad 90% wszystkich kapitałów w Stanach Zjednoczonych (zarówno w formie kredytów bankowych, jak też inwestycji kapitałowych). Grupa analizowanych przedsiębiorstw była w zasadzie jednorodna pod względem formy prawnej i wielkości, ale nie była jednorodna pod względem branży − badane przedsiębiorstwa pochodziły z 38 różnych branż (według klasyfikacji SIC − Standard Industrial Classification), obejmujących handel i produkcję. W pierwszym etapie W.H. Beaver wyselekcjonował 30 wskaźników, które sklasyfikował w 6 różnych grupach. Z 30 wskaźników, w dalszej kolejności autor wybrał 6 wskaźników: Robert Dyrcz Redaktor Naczelny, Założyciel i Prezes Zarządu PICM