PICM

Panel logowania Language PICM
Language:  

historia agencji ratingowych


 

Agencje ratingowe, jakie znamy dzisiaj, są częścią światowego systemu finansowego już od ponad stu lat. Korzeniami sięgają czasów jeszcze bardziej odległych, tj. końcówki pierwszej połowy XIX wieku. Siedmioletni kryzys w Stanach Zjednoczonych wywołany paniką z roku 1837 sprowokował częściowe lub całkowite bankructwo 407 spośród 850 działających w USA banków. Spowodowało to potrzebę powołania do życia tzw. mercantile credit agencies („handlowe agencje kredytowe”), znanych dzisiaj szerzej jako tzw. wywiadownie gospodarcze. To wtedy narodziła się największa z nich, czyli Dun & Bradstreet. Powód był prozaiczny. Dynamiczny rozwój kraju na zachód sprawił, iż osobista znajomość dłużników odchodziła coraz bardziej w przeszłość. Narastała potrzeba pośrednika mogącego wiarygodnie i niezależnie ocenić czy i kiedy dług zostanie spłacony. Pierwsze ratingi były wydawane dla super innowacyjnej gałęzi gospodarki w tym czasie, czyli spółek kolejowych. Dynamiczny rozwój infrastruktury potrzebował finansowania na skalę nigdy dotąd w świecie niespotykaną. Rynek obligacji już istniał, jednak głównie rządowych w Wielkiej Brytanii oraz Holandii. Jednak ten amerykański dotyczył długu korporacyjnego i był bezprecedensowy.

Szybkiemu rozwojowi amerykańskiego rynku papierów wartościowych, pojawianiu się dużej liczby emitentów i długoterminowych inwestorów instytucjonalnych towarzyszyła jednak rosnąca liczba oszustw. Wskazywało to na konieczność powstania systemu oceny i klasyfikacji papierów wartościowych oraz ponoszonego przez ich nabywców ryzyka kredytowego. Stąd też w roku 1909 John Moody opublikował pionierski rating obligacji. Dla zwiększenia przejrzystości informacji opracował przy tym literowy kod szacowania ryzyka. Kod początkowo obejmował litery od A do C i do dziś uznawany jest za światowy standard ratingu. W następstwie tego, za historyczną datę oznaczającą początek nadawania ocen zdolności kredytowej przedsiębiorstw za pomocą kodów literowych uznawany jest rok 1909, kiedy agencja Moody's Investors Service, oceniając ryzyko inwestowania w obligacje amerykańskich spółek kolejowych, po raz pierwszy zastosowała symbole literowe A, B, C. Moody’s stała się pierwszą firmą analizującą wiarygodność rządowych obligacji. W 1913 r. rozszerzono bazę analizowanych spółek, rozpoczynając od oceny przedsiębiorstw przemysłowych oraz użyteczności publicznej. Rok później Moody’s zaczęła oceniać obligacje wyemitowane przez amerykańskie miasta i gminy. W 1924 r. agencja oceniała prawie 100% rynku amerykańskich obligacji, a w 1970 r. zaczęła pobierać opłaty od emitentów i inwestorów za usługi ratingowe. Dzisiaj Moody’s Corporation jest spółką dominującą dla Moody’s Investors Service (opracowuje ratingi kredytowe i przeprowadza badania instrumentów dłużnych i papierów wartościowych) oraz Moody’s Analytics (oferuje oprogramowanie, usługi doradztwa oraz badania do celów analiz kredytowych, badania ekonomiczne i zarządzania ryzykiem finansowym). Moody’s swoimi ratingami pokrywa ponad 120 krajów, około 11 tys. przedsiębiorstw, 21 tys. jednostek budżetowych (w tym jednostek samorządu terytorialnego) oraz około 72 tys. instrumentów finansowych. Moody’s Corporation zatrudnia około 10 tys. osób na całym świecie i obecna jest w 130 krajach. Spółka notowana jest na nowojorskiej giełdzie. Jej rozproszony akcjonariat jest głównie w posiadaniu Berkshire Hathaway Inc (12,5%), Vanguard Group Inc (7,2%), State Street Corp (3,6%), Baillie Gifford & Co Limited. (2,7%) oraz BlackRock Fund Advisors (2,6%).

Drugą co do wielkości oraz udziału rynkowego jest agencja ratingowa Standard & Poor’s (S&P). Jej historia sięga roku 1860, kiedy to Henry Varnum Poor opublikował książę pt. „Historia kolei oraz żeglugi śródlądowej w Stanach Zjednoczonych” (ang. History of Railroads and Canals in the United States). Ta przełomowa praca na temat analizy papierów wartościowych wyznaczyła standardy w swojej dziedzinie na następne sto lat. Osiem lat później, wraz ze swoim synem, założył firme H.V. and H.W. Poor Co. i zajął się dalszymi publikacjami analizy finansowej spółek kolejowych. W 1906 roku, Luther Lee Blake założył Standard Statistics Bureau, którego celem było badanie finansów spółek spoza branży kolejowej. Publikowała ona analizy emitowanych obligacji korporacyjnych, obligacji rządowych oraz komunalnych. Standard & Poor’s jakie dzisiaj znamy powstał w roku 1941 z połączenia obu firm, istniejących wtedy pod nazwami Poor’s Publishing Company oraz Standard Statistics Company. 20 lat później jej właścicielem został The McGraw-Hill Companies, Inc. Firma, podobnie jak Moody’s, jest notowana na nowojorskiej giełdzie, a jej rozproszony akcjonariat skupia się rękach: Fidelity Management and Research Company (8%), Vanguard Group Inc (6,6%), State Street Corp (4,6%), BlackRock Fund Advisors (3%) oraz OppenheimerFunds Inc (2,7%). Standard & Poor’s ma biura w 26 krajach i zatrudnia około 10 tys. pracowników. Publikuje analizy i raporty dotyczące spółek akcyjnych, emitowanych przez nie obligacji, a także przeprowadza ratingi różnych podmiotów gospodarczych (spółki akcyjne, miasta, państwa).

Kolejną agencja spośród tych największych (ang. Big Three – Wielka Trójka) jest Fitch. Historia firmy rozpoczęła się w 1913 roku, kiedy to John Knowles Fitch założył Fitch Publishing Company z siedzibą w Nowym Jorku. Agencja rozpoczęła działalność, publikując statystyki finansowe firm obecnych na nowojorskiej giełdzie, a następnie wyspecjalizowała się w statystykach finansowych przygotowywanych na potrzeby inwestorów. Statystyki te publikowane były w „Fitch Bond Book” oraz „Fitch Stock and Bond Manual”. Dostrzegłszy rosnące zapotrzebowanie na niezależne analizy finansowe papierów wartościowych, w roku 1924 Fitch wprowadził znaną do dziś skalę ratingów od AAA do D. Następnym znaczącym etapem był rok 1973, w którym agencja Fitch Publishing Company jako pierwsza wprowadziła do systemu ocen ratingowych dodatkowe, oprócz liter, znaki w postaci „plusa” i „minusa”: („+/–”) służące dodatkowemu wartościowaniu ocen. Zmiana zespołu zarządzającego w agencji w roku 1989 rozpoczęła jej dalszy dynamiczny rozwój. W latach 90-tych Fitch dostarczała inwestorom nieszablonowe analizy, przejrzyste objaśnienia złożonych instrumentów finansowych, prowadząc bardziej rygorystyczny system monitorowania niż jakakolwiek inna agencja. W 1997 roku agencja połączyła się z firmą IBCA (International Bank Credit Analysis) co spowodowało połączenie się również z Fimalac, francuskim holdingiem, właścicielem IBCA od 1992 roku. To połączenie stanowiło pierwszy krok w kierunku stworzenia alternatywnej globalnej agencji ratingowej o pełnym profilu działalności. Kolejne przejęcia Fimalacu objęły: wykupienie Duff & Phelps Credit Rating Co. z siedzibą w Chicago, a następnie agencji Thomson BankWatch. Przejęcia te umocniły pozycję Fitch pod względem liczby ocenianych przedsiębiorstw, instytucji finansowych, firm ubezpieczeniowych, transakcji w sektorze structured finance, a także zwiększyły liczbę biur agencji na świecie. Dzisiaj Fitch zatrudnia ponad 2 tys. analityków w 30 biurach na całym świecie. Publikuje ratingi tysięcy instytucji finansowych, przedsiębiorstw oraz krajów.

Fitch jest najmocniej i najdłużej działającą na polskim rynku agencją ratingową z tzw. Wielkiej Trójki. Od 2002 r. funkcjonuje w Polsce podmiot pod nazwą Fitch Polska S.A., który powstał po licznych przekształceniach własnościowych ze Środkowoeuropejskiego Centrum Ratingu i Analiz S.A. (CERA SA). CERA SA zostało powołane do życia w 1996 roku przez polskie instytucje finansowe. Przedmiotem działalności CERA SA było nadawanie ratingów oraz przygotowywanie odpowiednich analiz. Od grudnia 1998 roku inwestorem strategicznym w CERA była jedna ze światowych agencji ratingowych - Thomson Financial BankWatch (część grupy Fitch). Dzisiaj z usług Fitch Polska S.A. korzystają samorządy oraz spółki komunalne.

Obecnie na świecie działa blisko 150 agencji ratingowych, ale rynek ten zdominowało kilka dużych firm o zasięgu globalnym. Do najbardziej wpływowych należą Moody’s, Standard&Poor’s (S&P) i Fitch. W Stanach Zjednoczonych uzyskały one status prawomocnych amerykańskich agencji ratingowych (NRSRO – Nationall Recognized Statistical Rating Organization) przyznany przez Amerykańską Komisję Papierów Wartościowych i Giełd (SEC – United States Securites and Exchange Commission). Oprócz nich na rynku działają inne, w tym kilka firm i instytucji pełniących funkcję narodowych agencji ratingowych w swoich krajach, np. Morningstar Inc. (USA), Egan-Jones Ratings Company (USA), Japan Credit Rating Agency (Japonia), Malaysian Rating Corporation (Malezja), Dagong (Chiny), Feri EuroRating Services AG (Niemcy) czy EuroRating (Polska). Ich oceny wiarygodności kredytowej ma jednak mniejszą rangę w skali międzynarodowej. Lokalnie stanowią jednak przeciwwagę dla ocen publikowanych przez trzy największe amerykańskie agencje ratingowe.

W następstwie fali obniżek ratingów, wielu europejskich polityków i ekonomistów mówi o konieczności złamania oligopolu trzech największych amerykańskich agencji ratingowych poprzez powołanie europejskiej agencji ratingowej. Powołanie takiej agencji nie będzie stanowić jednak rozwiązania problemu. Uspokoi być może tych wszystkich, którzy uważają, że amerykańskie agencje ratingowe spiskują na szkodę Europy. Niestety nie ma gwarancji, że europejska agencja ratingowa osiągnie silną pozycję rynkową, wiarygodność, dobrą reputację, że nie będzie popełniała tych samych błędów, co funkcjonujące na rynku międzynarodowym największe agencje ratingowe.

 

 


LITERATURA

Agencje ratingowe – zasady funkcjonowania i źródła krytyki, dr Ewa Radomska, Instytut Ekonomii i Zarządzania POU, grudzień 2014

www.nbp.pl