PICM

Panel logowania Language PICM
Language:  

Znaczenie wybranych wskaźników makroekonomicznych


 

Znaczenie wybranych wskaźników makroekonomicznych

Codziennie wielu ekonomistów, inwestorów oraz analityków sprawdza wyniki rozmaitych publikacji wypełniające kalendarium makroekonomiczne. W masie napływających wiadomości, ważne jest, aby wyłowić te, które są naprawdę ważne i istotne dla mądrej analizy kredytowej. Ważne jest, aby śledzić precyzyjnie dobraną listę kluczowych wskaźników makroekonomicznych, które dadzą nam dobry i obiektywny obraz rzeczywistości w jakiej funkcjonuje gospodarka. Które zatem wybrać?

W analizach prezentowanych przez Polski Instytut Credit Management, dostarczamy Państwu bieżące informacje na temat następujących wskaźników makroekonomicznych. Zakres prezentowanych wskaźników może się zmieniać w zależności od bieżącej sytuacji gospodarczej.

→ Dynamika PKB
→ Inflacja CPI
→ Sprzedaż detaliczna
→ Udział eksportu netto w PKB
→ Udział inwestycji w PKB
→ Dynamika inwestycji
→ PMI Polska przemysł
→ PMI Europa przemysł
→ Ifo Business Climate Germany
→ GUS – koniunktura budownictwo
→ GUS – koniunktura handel
→ GUS – koniunktura przemysł

Zanim przejdziemy do krótkiego omówienia poszczególnych wskaźników, wyjaśnijmy podstawową klasyfikację ogólną wskaźników makroekonomicznych. Wskaźniki makroekonomiczne można podzielić na dwie kategorie według ich odniesienia do cyklu koniunkturalnego: wskaźniki wyprzedzające (ang. leading indicators) oraz wskaźniki historyczne (ang. lagging indicators).

Wskaźniki wyprzedzające (ang. leading indicators) – wskaźniki makroekonomiczne, które mają za zadanie przewidywanie stanu koniunktury gospodarczej danego kraju lub regionu w perspektywie od 3 do 6 miesięcy. Pozwalają śledzić inwestorom zmiany danych makroekonomicznych, takich jak choćby wielkość produkcji przemysłowej, będąc w ten sposób wskaźnikami częstokroć uważniej śledzonymi niż te oficjalne, publikowane z pewnym opóźnieniem, a pochodzące z państwowych urzędów statystycznych. Wskaźniki wyprzedzające można podzielić na trzy grupy. Pierwsza ich grupa skupia najbardziej popularne, które na podstawie ankiet oceniają nastroje lub oczekiwania przedsiębiorców, konsumentów lub też analityków i badają tendencje w aktywności przedsiębiorstw. Druga grupa jest tworzona przez niektóre wielkości makroekonomiczne, zaliczane do prognostyków perspektyw gospodarki, takich jak podaż pieniądza, pokazująca tendencje zmian w polityce monetarnej konkretnego państwa. Trzecią, wreszcie, grupę stanowią kursy kształtujące się na rynkach finansowych. Takimi wskaźnikami są np. indeksy giełd akcji czy różnica między krótko- a długoterminowymi stopami procentowymi.

Wskaźniki opóźnione (ang. lagging indicators) – są wskaźnikami, które zazwyczaj zmieniają się po cyklach gospodarczych. Zazwyczaj opóźnienie wynosi kilka kwartałów. Stopa bezrobocia jest opóźnionym wskaźnikiem: zatrudnienie zazwyczaj wzrasta dwa lub trzy kwartały po ożywieniu w gospodarce ogólnej. Zysk osiągnięty przez przedsiębiorstwo jest wskaźnikiem opóźnionym, ponieważ odzwierciedla historyczne wyniki. Podobnie poprawa zadowolenia klientów jest wynikiem inicjatyw podjętych w przeszłości. Odczyty inflacji czy wartości produktu krajowego brutto (PKB) są również wskaźnikami opóźnionymi, ponieważ pokazują to co już stało się w gospodarce – wielkości historyczne.

 

Produkt Krajowy Brutto (PKB)

Jedną z podstawowych kategorii makroekonomicznych jest produkt krajowy brutto (PKB). Jest on miarą wytworzonej produkcji na terytorium danego kraju w danym okresie (zazwyczaj w ciągu roku), bez względu na to czy została ona wytworzona przez podmiot krajowy czy zagraniczny.
PKB można obliczyć jedną z trzech metod:

→ metodą sumowania produktów,
→ metodą sumowania dochodów,
→ metodą sumowania wydatków.

Metoda sumowania produktów polega na dodawaniu wartości produktów i usług wytworzonych w danej gospodarce w ciągu roku. Przy posługiwaniu się tą metodą istnieje niebezpieczeństwo wielokrotnego sumowania tych samych elementów.

Metoda sumowania dochodów polega na dodawaniu dochodów, powstałych przy wytwarzaniu produktów i usług w ciągu roku. Oczywiście uwzględnia się tylko te dochody, które są właściwe dla procesu produkcji. Są to różnego rodzaju płace, procenty i zyski. Natomiast wszystkie inne nie związane z produkcją nie są uwzględniane w rachunku PKB (np. płatności budżetowe, czyli transfery w postaci rent, emerytur, różnych zasiłków, stypendiów i innych, za które nie są pobierane jakiekolwiek świadczenia).

Metoda sumowania wydatków polega na dodawaniu wydatków na dobra finalne wytworzone przez przedsiębiorstwa krajowe, które obejmują: wydatki na dobra konsumpcyjne (C), wydatki na krajowe dobra inwestycyjne (I), wydatki rządowe na wytwarzane w kraju finalne produkty i usługi, z wyłączeniem płatności transferowych (G), a także wydatki zagraniczne na krajowe dobra eksportowane (Ex). Bierze się tutaj pod uwagę tylko wydatki na dobra krajowe, pomijając wydatki stanowiące łączny import (Im).

PKB = C + I + G + Ex - Im

Różnicę między eksportem a importem możemy zapisać jako tzw. Eksport netto (X) i wówczas wzór na PKB przyjmie postać:

PKB = C + I + G + X

Produkt Krajowy Brutto (PKB) – INTERPRETACJA: Na sytuację każdego podmiotu mają wpływ wahania koniunktury gospodarczej, której wskaźnikiem jest tempo zmian PKB. Wzrost PKB oznacza poprawę sytuacji ekonomicznej kraju. Jest on efektem rozwoju przedsiębiorstw oraz poprawy efektywności gospodarowania. Z drugiej strony ma on wpływ na sytuację każdego przedsiębiorstwa, osłabia walkę konkurencyjną i stwarza warunki dla rozwoju przedsiębiorstw. Ludzie osiągają coraz wyższe dochody, co zwiększa popyt wewnętrzny. Niski wzrost PKB może prowadzić do recesji skutkując spadkiem popytu, nasileniem się walki konkurencyjnej i w efekcie pogorszenie sytuacji przedsiębiorstw. Należy zaznaczyć, że nadmiernie wysoki wzrost PKB grozi przegrzaniem koniunktury, czego skutkiem może być presja inflacyjna. Aby wyhamować nadmiernie wysokie tempo wzrostu gospodarczego bank centralny może podwyższyć stopy procentowe.

 

Inflacja

Inflacja to kolejny z ważnych problemów makroekonomicznych. Jako pojęcie (z łac. inflatio - wzdymanie, nadęcie) współcześnie jest rozumiane inaczej niż w przeszłości. Pojawiło się ono jako określenie procesów ekonomicznych polegających na nadmiernym zwiększaniu ilości pieniądza w obiegu w stosunku do rynkowej wartości liczonej w cenach dotychczasowych. Do lat trzydziestych XX wieku wyrażała ona lawinowo narastającą ilość pieniądza w obiegu. Obecnie przez nie określa się proces trwałego wzrostu ogólnego poziomu cen przy uwzględnieniu zmian jakości towarów w pewnym czasie. Dotyczy ono nie tyle przyczyny tego zjawiska, ile jej objawów. W takim rozumieniu ma ono charakter negatywnej cechy rozwoju.

W teorii ekonomii i w praktyce gospodarczej wyróżnia się wiele rodzajów inflacji, w zależności od przyjętych kryteriów.

Powszechnie stosowanym narzędziem pomiaru ogólnego poziomu cen jest wskaźnik cen konsumpcyjnych. Oznacza się go jako CPI (od: consumer price index) albo jako P. Jest on procentowym wskaźnikiem wydatków - na dobra i usługi w typowym koszyku konsumpcyjnym, konsumowanych przez typową rodzinę - okresu bieżącego do wydatków okresu bazowego.

CPI = (CPI1 / CPIo) x 100

gdzie: CPI0 - wydatki okresu bazowego, CPI1 - wydatki okresu bieżącego

Inflacja – INTERPRETACJA: Wysoka Inflacja jest jednym z najbardziej negatywnych zjawisk w gospodarce. Powoduje zmniejszenie realnych przychodów przedsiębiorstw oraz ludności. Utrudnia wzajemne rozliczenia i jest przyczyną wzrostu kosztu pieniądza. Poziom inflacji ma również negatywny wpływ na wzrost gospodarczy. Z jednej strony hamuje inwestycje wymuszając stosowanie wysokich stóp procentowych, z drugiej - deprecjacja rodzimej waluty staje się szansą dla eksporterów. Wysoka inflacja zwiększa niepewność w budowaniu strategii rozwoju przedsiębiorstw. Z kolei niska inflacja to wysoce pożądane zjawisko w gospodarce. Oczekują jej zarówno przedsiębiorstwa, jak też konsumenci. W takiej sytuacji spadają stopy procentowe, co skutkuje zwykle wzrostem akcji kredytowej.Bardzo niski poziom inflacji, bliski zera, może stwarzać zagrożenie deflacją.Jest ona przeciwieństwem inflacji. Oznacza ona spadek cen produktów, powoduje stagnację a także spadek rentowności sprzedaży przedsiębiorstw. Dla gospodarki krajowej oznacza to osłabienie wzrostu lub nawet spadek PKB.

 

Sprzedaż detaliczna

Sprzedaż towarów własnych i komisowych (nowych i używanych) w punktach sprzedaży detalicznej, placówkach gastronomicznych oraz innych punktach sprzedaży (np. składy, magazyny) w ilościach wskazujących na zakup dla potrzeb indywidualnych nabywców.

W wartości sprzedaży detalicznej, uwzględnia się wartość wytworzonych potraw i usług, sprzedanych wyłącznie we własnych placówkach gastronomicznych oraz wartość wytworzonych wyrobów sprzedanych we własnych punktach sprzedaży detalicznej. Sprzedaż detaliczna uwzględnia również dane z jednostek prowadzonych przez agentów, nie uwzględnia natomiast wartości sprzedaży targowiskowej dokonanej przez sprzedawców uiszczających jedynie opłatę placową. Sprzedaż detaliczna realizowana jest w cenach płaconych przez konsumentów (ceny realizacji), łącznie z podatkiem od towarów i usług VAT.

Sprzedaż detaliczna – INTERPRETACJA: Dynamika sprzedaży detalicznej jest indeksem mierzącym wartość comiesięcznej sprzedaży detalicznej realizowanej przez przedsiębiorstwa handlowe i niehandlowe. Zmiany w sprzedaży detalicznej są najszybszym wskaźnikiem pokazującym tendencje w wydatkach konsumpcyjnych społeczeństwa.

 

PMI (Purchasing Management Index)

Indeksy PMI (Purchasing Management Index) firmy Markit obliczane są dla 26 krajów i kluczowych regionów globalnej gospodarki (np. strefa euro czy kraje BRIC). Indeksy typu PMI szacowane są na podstawie ankiety przeprowadzanej wśród kadry kierowniczej przedsiębiorstw, ale nie są to ankiety badające opinie lub nastroje. Ankiety PMI śledzą zmiany w produkcji, nowych zamówieniach, stanie zapasów zatrudnieniu, itp. Zawarte w nich informacje mają więc odzwierciedlać faktycznie zaobserwowane tendencje rozwoju prowadzonego biznesu. Z tego powodu trendy koniunktury gospodarczej uwidaczniane są w nich szybciej niż w oficjalnych danych o produkcji przemysłowej, sprzedaży detalicznej czy też PKB, czyli agregatów makroekonomicznych, które najpierw muszą być przetworzone przez krajowe biura statystyczne i pojawiają się z większym lub mniejszym opóźnieniem.
Kadra kierownicza odpowiada czy dane mierniki aktywności przedsiębiorstw poprawiły się, pogorszyły się, czy też pozostały bez zmian. Ostateczna wartość indeksu PMI obliczana jest jako suma pozytywnych odpowiedzi powiększona o połowę odpowiedzi sugerujących brak zmian.

PMI opiera się na pięciu pojedynczych wskaźnikach posiadających następujące wagi:

→ poziom produkcji (25%)
→ nowe zamówienia (klientów) (30%)
→ dostawy dostawca (są nadchodzi szybciej lub wolniej?) (15%)
→ zapasy (10%)
→ poziom zatrudnienia (20%)

PMI przedstawia się w postaci wskaźnika dyfuzji, która jest obliczany w następujący sposób:

INDEKS = (P1 * 1) + (P2 * 0,5) + (P3 * 0)

gdzie:

→ P1 = odsetek odpowiedzi, które odnotowały poprawę
→ P2 = odsetek odpowiedzi, które odnotowano żadnych zmian
→ P3 = odsetek odpowiedzi, które odnotowały pogorszenie

Tak więc, jeśli w 100% odpowiedzi odnotowano poprawę indeks będzie wynosił 100. Jeśli w 100% odpowiedzi odnotowano pogorszenie, indeks będzie wynosił zero. Jeśli 100% zapytanych nie widziało zmiany, indeks będzie wynosił 50,0 (P2 * 0,5). Dzięki takiemu sposobowi obliczania PMI może kształtować się w przedziale o 0 do 100 punktów, gdzie odczyt na poziomie powyżej 50 punktów oznacza poprawę warunków prowadzenia działalności gospodarczej.

Dwoma głównymi dostarczycielami indeksów PMI są Markit Group, która prowadzi ankiety PMI w ponad 30 krajach na całym świecie, oraz Instytut Supply Management (ISM), który oblicza indeksy PMI dla Stanów Zjednoczonych.

PMI (Purchasing Management Index) – INTERPRETACJA: PMI zalicza się do wskaźników wyprzedzających koniunkturę. Tak jak w przypadku wszystkich wskaźników tego typu, warto analizować także tendencje zmian indeksu, mierzone za pomocą średniej kroczącej. Obserwowany trend wzrostowy PMI może zapowiadać poprawę sytuacji gospodarczej w przyszłości nawet, gdy indeks pozostaje poniżej poziomu 50 punktów. Zaobserwowany trend spadkowy PMI daje podstawy, aby nie wykluczać pogorszenia się sytuacji gospodarczej w przyszłości nawet, gdy indeks pozostaje wciąż powyżej poziomu 50 punktów. Ważne są też odczyty PMI znajdujące się w pobliżu historycznych ekstremów. Oznaczać mogą one ważne punkty zwrotne w cyklu ekonomicznym, które mogą pokrywać się np. z długoterminowymi szczytami i dołkami na rynku akcji.

 

Ifo

Indeks Ifo (w nazwie dodatkowo określany jako wskaźnik klimatu biznesowego) to wskaźnik makroekonomiczny obrazujący aktywność gospodarczą w Niemczech na podstawie kwestionariuszy dotyczących obecnej i przyszłej sytuacji gospodarczej. Jest sporządzany od 1991 roku przez Ifo Institut für Wirtschaftsforschung w Monachium. Ukazuje się co miesiąc, zazwyczaj około trzeciego tygodnia po miesiącu, którego dotyczy analiza.
Wskaźnik składa się z trzech subindeksów (Business Climate, Business Situation, Business Expectations), wskazujących na ocenę obecnej oraz przyszłej sytuacji w horyzoncie sześciu miesięcy.
Wskaźnik obliczany jest dla sześciu sektorów gospodarki: produkcja (Manufacturing), usługi (Services), wymiana handlowa (Trade), sprzedaż hurtowa (Wholesaling), sprzedaż detaliczna (Retailing) oraz budownictwo (Construction).

Ifo bazuje na około 7 tysiącach odpowiedzi wśród przedsiębiorców na pytania dotyczące obecnej i przyszłej koniunktury w produkcji przemysłowej, budownictwie, sprzedaży detalicznej i hurtowej. W przypadku bieżącej oceny respondenci mogą udzielić odpowiedzi, że sytuacja jest dobra, zadowalająca lub zła, natomiast odnośnie pytań o kierunek zmian mogą stwierdzić, iż sytuacja będzie się poprawiać, nie zmieni się albo się pogorszy. Odpowiedzi są wyrażane w procentach. Następnie są one ważone pod względem znaczenia sektora. Saldo klimatu biznesowego wskazuje różnicę między pozytywną a negatywną oceną sytuacji.

Ifo – INTERPRETACJA: Indeks Instytutu Ifo ma za zadanie uzupełniać oficjalne odczyty wskaźników makroekonomicznych. Jego zaletą w porównaniu do odczytów PKB jest to, że ukazuje się częściej i prezentuje bardziej aktualne dane. Wskaźnik dodatkowo ma charakter wyprzedzającego koniunkturę i wskazuje zmiany poszczególnych faz cyklu koniunkturalnego.

 

Wskaźniki koniunktury GUS

W Głównym Urzędzie Statystycznym w czerwcu 1992 r. jako pierwsze zostało wprowadzone badanie koniunktury metodą testu koniunktury w przetwórstwie przemysłowym, w lipcu 1993 r. rozpoczęto badanie koniunktury w budownictwie, a w październiku tego samego roku – w handlu detalicznym. W 1999 roku z badań koniunktury w przetwórstwie przemysłowym i budownictwie wydzielono do osobnej ankiety pytania dotyczące działalności inwestycyjnej przedsiębiorstw i dostosowano ją do wymogów Komisji Europejskiej. W styczniu 2003 r. podjęto badanie koniunktury w usługach. Od stycznia 2011 r. badaniem koniunktury w handlu objęto również podmioty prowadzące działalność w zakresie handlu hurtowego. Ponadto w 2011 r. wprowadzono schemat losowania prób umożliwiający prezentację wyników w podziale na województwa.

Obecnie badanie koniunktury w przetwórstwie przemysłowym prowadzone jest na podstawie ankiety zawierającej pytania zadawane co miesiąc lub co kwartał (dane kwartalne są zbierane i prezentowane w styczniu, kwietniu, lipcu i październiku), badanie w budownictwie, handlu i usługach – na podstawie ankiety miesięcznej, a badanie inwestycji – półrocznej (dane zbierane i prezentowane w marcu i październiku).

Zakres podmiotowy badania koniunktury gospodarczej stanowią podmioty prowadzące działalność gospodarczą na terenie Polski zorganizowane w formie: spółek handlowych (osobowych i kapitałowych), spółek cywilnych, przedsiębiorstw państwowych, spółdzielni oraz osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą zaklasyfikowaną według PKD 2007.

Próby dla badań koniunktury różnią się w zależności od zakresu podmiotowego – w przetwórstwie przemysłowym (sekcja C) obejmuje ok. 3500 jednostek, w budownictwie (sekcja F) – ok. 5000 przedsiębiorstw, w handlu (sekcja G) – ok. 9500 podmiotów, w usługach (zakres od sekcji H do S) – ok. 5000 firm.

W przetwórstwie przemysłowym obserwacją objęte są przedsiębiorstwa o liczbie pracujących 10 i więcej osób, w pozostałych obszarach uwzględnia się także jednostki o liczbie pracujących do 9 osób.

Zakres przedmiotowy badania stanowią odpowiedzi na pytania o podstawowe cechy koniunktury:

→ badanie koniunktury w przetwórstwie przemysłowym – m.in.: ogólna sytuacja gospodarcza przedsiębiorstwa, portfel zamówień, produkcja, zapasy, sytuacja finansowa, przewidywane zatrudnienie, przewidywane ceny, moce produkcyjne, zagwarantowany okres produkcji, bariery działalności, pozycja wobec konkurencji;
→ badanie koniunktury w budownictwie – działalność budowlano-montażowa, ogólna sytuacja gospodarcza przedsiębiorstwa, bariery działalności, portfel zamówień, moce produkcyjne, zagwarantowany okres działania jednostki, produkcja, sytuacja finansowa, opóźnienia płatności za wykonane roboty, przewidywane zatrudnienie, przewidywane ceny;
→ badanie koniunktury w handlu – m.in.: sprzedaż zrealizowana w ostatnich trzech miesiącach, ogólna sytuacja gospodarcza przedsiębiorstwa, bariery działalności jednostki, zapasy towarów, sytuacja finansowa, źródła finansowania środków obrotowych, ceny, przewidywany popyt na towary, przewidywane zamówienia u dostawców, przewidywane zatrudnienie, przewidywane nakłady inwestycyjne (wyposażenie, środki transportu, budynki, itp.);
→ badanie koniunktury w usługach – ogólna sytuacja gospodarcza jednostki, popyt na usługi, zatrudnienie, bariery działalności usługowej, sprzedaż usług, moce produkcyjne, zagwarantowany okres działania jednostki, sytuacja finansowa, opóźnienia płatności, ceny, przewidywane źródła finansowania działalności usługowej, przewidywane nakłady inwestycyjne (wyposażenie, środki transportu, budynki, itp.);
badanie koniunktury w inwestycjach – m.in.: zmiana poniesionych nakładów inwestycyjnych, cele inwestycji, źródła finansowania inwestycji, czynniki wpływające na podjęcie decyzji o inwestowaniu.

Na podstawie zebranych odpowiedzi obliczane są wskaźniki proste ważone przychodami ze sprzedaży. Sposób liczenia wskaźnika zależy od rodzaju pytania:

→ w pytaniach z trzema wariantami odpowiedzi (np. pytanie o sytuację finansową lub zatrudnienie), gdzie można wybrać tylko jedną odpowiedź, wskaźnik liczony jest jako saldo (różnica) między procentem podmiotów wybierających korzystny z punktu widzenia podmiotu wariant odpowiedzi a procentem jednostek zaznaczających niekorzystny wariant. Wskaźniki te przyjmują wartości z przedziału od -100 do +100. Dodatnia wartość wskaźnika oznacza koniunkturę „dobrą”, zaś ujemna – „złą” z punktu widzenia badanych przedsiębiorstw. Wzrost (spadek) wskaźnika w stosunku do poprzedniego badanego okresu oznacza poprawę (pogorszenie) koniunktury.
→ w pytaniach, gdzie można wybrać kilka wariantów odpowiedzi z podanego zestawu (np. pytania o bariery działalności gospodarczej, źródła finansowania), wskaźnik jest liczony dla danego wariantu odpowiedzi jako procentowy udział wskazań danego wariantu odpowiedzi w sumie przedsiębiorstw odpowiadających na to pyta-nie. Wskaźniki te przyjmują wartości z przedziału od 0 do 100%.
→ w pytaniach tzw. ilościowych, gdzie wpisywana jest przez respondentów szacowana wartość zjawiska (np. pytanie o stopień wykorzystania mocy produkcyjnych), wskaźnik jest liczony metodą średniej arytmetycznej z wszystkich odpowiedzi na to pytanie. Wskaźniki te przyjmują wartości z przedziału od 0 do +100.

Poza wskaźnikami prostymi obliczane są wskaźniki złożone. Przykładem tego rodzaju wskaźników jest wskaźnik ogólnego klimatu koniunktury gospodarczej. Obliczany jest jako średnia arytmetyczna ważonych sald odpowiedzi na pytania z ankiety miesięcznej dotyczące bieżącej i przewidywanej sytuacji gospodarczej przedsiębiorstwa.

Ze względu na zaokrąglenia danych, w niektórych przypadkach obliczone wskaźniki złożone mogą nieznacznie różnić się od składających się na nie wariantów odpowiedzi.

Wskaźniki koniunktury GUS – INTERPRETACJA: Wskaźniki koniunktury przyjmują wartości od -100 do +100, przy czym wartości powyżej zera są uznawane za pozytywne (wskazujące na „dobrą” koniunkturę), a poniżej zera – negatywne (wskazujące na „złą” koniunkturę). Wskaźnik przyjmujący wartość równą zero oznacza sytuację, gdy koniunktura nie zmienia się.